ABD ve uluslararası koalisyon güçleri Irak’tan çekilme sürecini bugün tamamlıyor. Böylece 2003 işgaliyle başlayan Amerikan askeri varlığı 23 yıl sonra sona eriyor. Irak’taki son ABD birlikleri, DEAŞ’a yönelik operasyonların karargâhı olan Ürdün’e kaydırıldı.
Irak Silahlı Kuvvetler Başkomutanı Sözcüsü Sabah en-Numan, resmi haber ajansı INA’ya konuştu: “ABD güçleri ve uluslararası koalisyon güçleri, Irak’tan çekilme sürecini bu ayın 30’unda tamamlayacak. Irak topraklarında yabancı asker veya askeri üs bulunmuyor.”
Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığı Ofisi Direktörü Korgeneral Abdulemir eş-Şammari de 26 Eylül’de benzer bir açıklama yaptı. Şammari, ABD öncülüğündeki koalisyonun karargâhının 30 Eylül’de kapanacağını söyledi. Ülkedeki güvenlik durumunun iyi olduğunu ve Irak güçlerinin ülkenin tamamını kontrol ettiğini belirtti.
Misyon Ürdün’den sürecek
Adının açıklanmaması koşuluyla konuşan bir ABD’li yetkiliye göre, son dönemde Irak’ta yaklaşık 1.500 ABD personeli ve koalisyon üyesi bulunuyordu. Yetkili, DEAŞ karşıtı misyonun Ürdün’den sürdürüleceğini söyledi. Pentagon’un buradan ABD personelini ve çıkarlarını tehdit eden militanları hedef alabileceğini ekledi.
Yetkili, olası bir DEAŞ tehdidine ilişkin şöyle konuştu: “Eğer bu grup [Irak ve Suriye’nin] kontrolünün ötesine yayılırsa ve bizim yardımımızı isterlerse, o zaman devreye girip onlara yardım ederiz.”
Çekilme, Biden yönetimi döneminde 2024’te varılan iki aşamalı anlaşmayı tamamlıyor. Koalisyon ilk aşamada 2025’te Bağdat ve Aynü’l Esed’den ayrıldı. Erbil’deki birlikler ise ikinci aşamada bugüne kadar kaldı.
Koalisyonun askeri misyonu sona erse de Bağdat ile Washington arasındaki güvenlik işbirliği sürecek. İlişkilerin istihbarat paylaşımı, koordinasyon ve silah programları üzerinden ikili çerçevede yürütülmesi öngörülüyor.
IKBY’den hava savunma uyarısı
Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) Peşmerge İşleri Bakanlığı, çekilmenin bölgenin hava savunma kapasitesinde boşluk yaratacağı uyarısında bulundu. Bakanlık, son ABD-İran savaşı sürecinde IKBY’nin 1.000’den fazla insansız hava aracı (İHA) ve balistik füze saldırısına maruz kaldığını bildirdi.
Bakanlık, bölge hava sahasının Irak’ın ulusal hava sahasının parçası olduğunu vurguladı. Bu alanın korunmasının federal hükümetin anayasal sorumluluğunda olduğunu kaydetti.
IKBY Başbakanı Mesrur Barzani de ABD güçlerinin çekilmesinin bölgeyi savunmasız bırakabileceğini söyledi. Barzani, ABD’nin 2011’deki çekilmesinin ardından oluşan güvenlik boşluğunun DEAŞ’ın yükselişine zemin hazırladığını hatırlattı ve benzer bir tablonun yeniden yaşanabileceği uyarısında bulundu.
İran’ın nüfuzu artıyor
Çekilme, ABD ve İsrail ile aylar süren savaşın ardından kırılgan bir ateşkes sürdüren İran’da zafer olarak karşılandı. Tahran, uzun süredir Irak hükümetine yakın isimler yerleştiriyor ve nüfuzunu genişleten milis gruplarını silahlandırıyor.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, geçen ay Bağdat’a yaptığı ziyarette çekilmeyi değerlendirdi. Kalibaf, ziyaret sırasında İranlı komutan Kasım Süleymani’nin 2020’de bir ABD saldırısında öldürüldüğü noktaya da gitti. Bir basın toplantısında “Şu anda galip gelen direniş cephesidir” dedi.
Analistlere göre, DEAŞ’a karşı Haşdi Şabi (Halk Seferberlik Güçleri) çatısı altında örgütlenen bu grupların sayısı 200 bini aşıyor. Irak ordusunun maaş bordrosunda yer alan gruplar, İran’ın vekil güçleri olarak hareket ediyor. ABD askerlerine ve diğer hedeflere karşı tek yönlü saldırı İHA’ları ve füzeler kullanıyor.
İran destekli milislerin silahsızlandırılması, 30 Eylül’deki çekilmeyle eşzamanlı planlanmıştı. Ancak gruplar dağılma çağrılarını büyük ölçüde görmezden geldi. Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, silahsızlandırma süresini Haziran 2027’ye uzattı.
ABD’li yetkili, bu gruplarla mücadelenin bundan sonra “Irak’ın sorumluluğu” olacağını söyledi. “Biz sadece halkımıza yönelik saldırı girişimlerine yanıt olarak [İran destekli militanların] peşine düştük” dedi. Irak’taki İran destekli milisler, 2024’te Ürdün’de üç ABD askerinin öldüğü saldırı dahil, yıllardır bölgedeki Amerikalıları hedef alıyor.
Devrim Muhafızları küçük hücrelere yöneldi
Irak Başbakanlık Ofisi’nden üst düzey bir yetkiliye göre, İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) Irak’taki paramiliter faaliyetlerini yeniden yapılandırdı. Yetkili, DMO’nun tespit edilmemek için kaynaklarını büyük milis ağlarının dışındaki küçük hücrelere kaydırdığını belirtti.
Yetkiliye göre Asaib Ehl-i Hak, elindeki tahmini silahların yalnızca yarısını teslim etti. Grubun liderleri, geri kalan silahların yeni bir milis grubu kuran kaçaklar tarafından ele geçirildiğini söylüyor. Yetkili, bu yeni yapının İran’dan destek aldığını ve Yemen’deki Husilerle işbirliği yaptığını ifade etti. Grubun Suudi Arabistan’daki enerji altyapısına yönelik son saldırılara karıştığını da ekledi.
ABD’nin Irak’taki üsleri
ABD, Saddam Hüseyin rejimini devirmek için Mart 2003’te Irak’ı işgal etti. Ülkede bilinen dokuz askeri üs kullandı: Bağdat Uluslararası Havalimanı’ndaki Victory Üssü, Bağdat’ın kuzeyindeki Taci eğitim üssü, Enbar’daki Habbaniye ve Aynü’l Esed, Salahaddin’deki Beled Hava Üssü, Kerkük’teki K1, Ninova’daki Kayyara ile Erbil’deki Harir Hava Üssü ve Erbil Uluslararası Havalimanı’ndaki üs.
Enbar’daki üsler, 2014 yazındaki DEAŞ saldırıları sırasında aktif kullanıma girdi. Washington, 2015’ten bu yana kontrol ettiği Harir Hava Üssü’nün pistini genişletti.
ABD’nin Irak’taki asker sayısı, mezhep çatışmalarının zirve yaptığı 2007’de yaklaşık 170 bine ulaştı. Dönemin Başkanı Barack Obama, 2011’de muharebe operasyonlarını sona erdirdi ve birlikleri çekti. DEAŞ’ın Haziran 2014’te Musul’u ele geçirmesinin ardından, dönemin Başbakanı Nuri el-Maliki’nin çağrısıyla ABD askerleri ülkeye döndü.
Brown Üniversitesi’nin Savaşın Maliyeti Projesi’ne göre, işgalden 2023’e kadar 210 bin Iraklı sivil ve 4.599 ABD askeri hayatını kaybetti. Proje, Suriye operasyonları ve gazi bakımı dahil çatışmanın ABD’ye maliyetini 2,8 trilyon doların üzerinde hesaplıyor.
Bölgesel dengeler
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) kıdemli danışmanı Mark Cancian, İran’ın çekilmeden güç kazanabileceğini söyledi. Ancak Cancian’a göre Tahran’ın son savaşta ABD askerlerine ev sahipliği yapan ülkeleri hedef alması, Suudi Arabistan gibi ülkeleri İsrail’e yaklaştırdı.
Cancian, “Bu, ABD için büyük bir yardımdır, çünkü Araplar ile İsrailliler arasında denge kurmakta her zaman zorluk çekmiştik” dedi.
Çekilme, Irak’ın güvenlik yükünü tümüyle Bağdat’a devrediyor. Silahsızlandırmanın ertelenmesi, kuzeydeki hava savunma açığı ve İran destekli yapıların yeniden örgütlenmesi, önümüzdeki dönemde Irak’ın egemenlik kapasitesinin temel sınavı olacak.
