SON GELİŞMELER
- ABD-İran Görüşmeleri Yeniden Başlayabilir
- İran Ablukasına Rağmen Trafik Sürüyor: Çin Tankeri Boğazdan Geçti
- Trump’tan İran’a Deniz Ablukası Kararı: Hürmüz Krizi Tırmanıyor
- ABD’den İran’a Abluka: CENTCOM Uygulamanın Detaylarını Açıkladı
Sırbistan ve İsrail’den Ortak SİHA Hamlesi: Vučić Askerî Gücü Artırmayı Hedefliyor
Sırbistan, İsrail ile ortaklaşa savaş drone’ları üretmeyi planlıyor. Açıklama, ülkenin askerî kapasitesini ve savunma sanayii üretimini artırma hedefleri kapsamında Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić tarafından yapıldı.
Sırp haber ajansı Tanjug’a konuşan Vučić, projenin bölgedeki en gelişmiş insansız sistemleri hedeflediğini belirtti.
Vučić, “Bu bölgede en iyi drone’lara sahip olacağız” ifadelerini kullanırken, geliştirilecek sistemlerin düşük maliyetli olmayacağını ancak zırhlı araçlara karşı yüksek etkinlik sağlayacağını vurguladı.
Sırbistan’ın İsrail ile eşit ortaklık temelinde çalışacağını belirten Vučić, üretimin “yarı yarıya” paylaşılacağını söyledi.
“İsrail gibi insansız hava aracı üretmeyi bilmiyoruz. Bu nedenle bu projeyi birlikte gerçekleştireceğiz,” diyen Vučić, anlaşmanın teknoloji transferi açısından kritik olduğunu ifade etti.
Projeye ilişkin teknik detaylar, üretim takvimi ve platform özellikleri henüz açıklanmadı. Ancak planın, Sırbistan’ın savunma sanayiinde dışa bağımlılığı azaltma ve bölgesel caydırıcılığı artırma hedefleriyle örtüştüğü değerlendiriliyor.
İtalya, İsrail ile savunma anlaşmasını askıya aldı
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, İsrail ile savunma anlaşmasını askıya aldıklarını açıkladı.
13 Nisan 2016’da yürürlüğe giren İtalya-İsrail mutabakat zaptının, iptal edilmediği sürece her 5 yılda bir otomatik yenilenmesi öngörülüyordu. Meloni bugün yaptığı bir açıklamada anlaşmayı yenilemediklerini söyledi.
İtalya basınına göre Savunma Bakanı Guido Crosetto, İsrailli mevkidaşı Israel Katz’a mutabakat zaptını askıya aldıklarını bildiren bir mektup yazdı.
Savunma alanında işbirliği öngören anlaşma askeri teçhizat ve teknoloji değişiminin çerçevesini belirliyordu.
İsrail’in 7 Ekim 2023 saldırıları sonrası Gazze’deki operasyonları üzerine muhalefet hükümetten bu savunma anlaşmasının durdurulmasını talep ediyordu.
İsrail’in Lübnan’da son günlerdeki saldırıları da İtalya ile ilişkilerin gerilmesine yol açmıştı.
ABD-İran Görüşmeleri Yeniden Başlayabilir
ABD ve İran’ın, Washington’un İran limanlarına yönelik ablukasına rağmen bu hafta savaşın sona erdirilmesi amacıyla müzakerelere yeniden başlayabileceği bildirildi. Reuters’a konuşan kaynaklara göre taraflar, İslamabad’da görüşmelere yeniden dönmeyi değerlendiriyor.
Abluka Gerilimi Artırdı, Piyasaları Sakinleştirdi
ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukası Tahran’da sert tepkilere yol açarken, diplomatik temasların yeniden başlayabileceğine dair işaretler petrol piyasalarını nispeten rahatlattı. Salı günü küresel petrol fiyatları 100 doların altına geriledi.
1979 İran devrimi’nden bu yana en üst düzey temaslar olarak değerlendirilen görüşmeler, hafta sonu Pakistan’ın başkenti İslamabad’da ilerleme sağlanamadan sona ermişti. Bu durum, iki haftalık ateşkesin geleceğine dair belirsizlikleri artırdı.
Yeni Tur Görüşmeler Bu Hafta Sonu Olabilir
Müzakerelere katılan kaynaklara göre, tarafların bu hafta sonu gibi erken bir tarihte yeniden bir araya gelmesi mümkün. Üst düzey bir İranlı yetkili, “Kesin bir tarih yok; ancak heyetler Cuma ile Pazar arasındaki dönemi açık tutuyor” dedi.
ABD Başkanı Donald Trump ise İran’ın temas kurarak anlaşma yapmak istediğini belirtti. Trump, İran’ın nükleer silah elde etmesine izin verecek herhangi bir anlaşmayı kabul etmeyeceğini yineledi.
Hürmüz Krizi ve Karşılıklı Tehditler
28 Şubat’ta başlayan çatışmalardan bu yana İran, Hürmüz Boğazı üzerinden geçişleri fiilen kontrol altına alarak yabancı gemilere kısıtlamalar getirdi. Küresel petrol ve gaz ticaretinin önemli bir bölümünün bu dar su yolundan geçmesi, krizin etkisini küresel ölçekte artırdı.
ABD ordusu ise Pazartesi günü İran limanlarına giren ve çıkan deniz trafiğini engellemeye başladı. Tahran yönetimi, boğazdan geçen savaş gemilerini hedef alabileceğini ve Körfez’deki ülkelere misilleme yapabileceğini açıkladı.
Nükleer Program Temel Anlaşmazlık Noktası
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Washington’un müzakerelerde “önemli ilerleme” kaydettiğini ancak İran’ın yeterli adım atmadığını söyledi.
Vance, ABD’nin temel taleplerinin İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ülke dışına çıkarılması ve nükleer silah geliştirilmediğinin doğrulanmasına yönelik bir denetim mekanizması kurulması olduğunu vurguladı.
“Tahran bazı adımlar attı, ancak bu yeterli değil,” diyen Vance, Washington’un kritik konularda taviz vermeyeceğini belirtti.
İran Ablukasına Rağmen Trafik Sürüyor: Çin Tankeri Boğazdan Geçti
ABD yaptırımları altında bulunan Çin bağlantılı bir tanker, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yaptı. MarineTraffic verilerine göre, Malavi bayraklı Rich Starry adlı tanker Salı günü boğazı geçerek İran’a yönelik ABD ablukasına rağmen seyrine devam etti. Ancak geminin seferine İran limanlarından başlamadığı ve yükünü Birleşik Arap Emirlikleri’nden aldığı bildirildi.
Gemi, ilk olarak Pazartesi günü UTC zamanına göre 12:00 civarında boğazdan geçmeye çalıştı ancak İran’ın Keşm Adası yakınlarında kısa süreliğine geri döndü. Akşam saatlerinde ikinci bir girişimde bulunan tanker, Salı günü erken saatlerde Hürmüz Boğazı’nı geçmeyi başardı.
Denizcilik takip verilerine göre tanker, İran bağlantılı olarak sınıflandırılmasına rağmen mevcut seferinde İran’dan petrol yüklemedi. Gemi, yükünü BAE’deki Hamriyah Limanı’ndan aldıktan sonra Hürmüz Boğazı’nı geçerek rotasına devam etti.
Rich Starry, Çin merkezli Shanghai Xuanrun Shipping Co Ltd ile bağlantılı Full Star Shipping Ltd tarafından işletiliyor. Şirket, İran ile olan ticari bağları nedeniyle 2023 yılından bu yana ABD yaptırımları listesinde yer alıyor.
MarineTraffic verilerine göre tanker, Nisan 2023’e kadar “Full Star” adıyla Hong Kong bayrağı altında faaliyet gösteriyordu.
Veri ve analiz şirketi Kpler tarafından paylaşılan bilgilere göre tanker metanol taşıyor ve nihai varış noktası Çin olarak görünüyor.
ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukasının yürürlükte olduğu dönemde, yaptırım altındaki gemilerin boğazdan geçiş yapması dikkat çekiyor.
Kpler verilerine göre, Pazartesi günü Komorlar bayraklı Elpis adlı bir petrol tankeri de Hürmüz Boğazı’ndan geçti. Söz konusu gemi, İran’ın “gölge filosu” kapsamında değerlendirilirken, İran petrolünün taşınmasındaki rolü nedeniyle 2025 yılında ABD yaptırımlarına tabi tutulmuştu.
İran Bağlantılı Üçüncü Tanker Hürmüz’den Geçti
Nakliye verilerine göre, İran bağlantılı üçüncü bir tanker Hürmüz Boğazı’ndan geçerek Basra Körfezi’ne giriş yaptı. Gelişme, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasının etkinliğine ilişkin soru işaretlerini artırdı.
LSEG verilerine göre, Panama bayraklı Peace Gulf adlı tanker, Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Hamriyah Port limanına doğru ilerliyor.
Bu gelişmeden önce, ABD yaptırımları altında bulunan iki tanker daha aynı su yolundan geçmişti. Ancak söz konusu gemilerin İran limanlarına yönelmemesi nedeniyle mevcut abluka uygulamasından doğrudan etkilenmediği belirtiliyor.
Veri ve analiz şirketi Kpler’e göre, Murlikishan adlı handy sınıf tanker 16 Nisan’da yakıt yüklemek üzere Irak’a doğru seyrediyor. Daha önce “MKA” adıyla faaliyet gösteren geminin geçmişte Rusya ve İran petrolü taşıdığı biliniyor.
Trump’tan İran’a Deniz Ablukası Kararı: Hürmüz Krizi Tırmanıyor
İslamabad’da yürütülen ABD-İran görüşmelerinden sonuç çıkmamasının ardından ABD Başkanı Donald Trump, İran’a karşı deniz ablukası uygulanacağını açıkladı. Kararın, yalnızca beş gün önce sağlanan kırılgan ateşkesi riske atabileceği değerlendiriliyor.
Trump, Pazar günü sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, “Derhal yürürlüğe girecek şekilde ABD Donanması, Hürmüz Boğazı’na giriş ve çıkış yapan tüm gemileri abluka altına alma sürecini başlatacak” ifadelerini kullandı. Trump ayrıca, İran’a geçiş ücreti ödeyen gemilerin durdurulması talimatını verdiğini belirterek Tahran’ın boğaz üzerindeki kontrolünü “gasp” olarak nitelendirdi.
Müzakereler Sonuçsuz Kaldı
ABD ile İran arasında gece boyunca süren görüşmelerde Washington’ın şartları kabul edilmedi. ABD’li bir yetkiliye göre teklif; İran’ın tüm uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sonlandırmasını, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu teslim etmesini, nükleer tesislerini sökmesini ve bölgesel gerilimi azaltmaya yönelik kapsamlı bir çerçeveyi kabul etmesini içeriyordu.
Teklifte ayrıca İran’ın Hamas, Hizbullah ve Husiler gibi bölgesel vekil aktörlere sağladığı finansmanı kesmesi ve Hürmüz Boğazı’nı geçiş ücreti olmaksızın tamamen açması da yer aldı.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran’ın “son ve en iyi teklif” olarak nitelendirilen bu şartları kabul etmesi halinde Washington’ın diplomasiye açık kalacağını söyledi.
Enerji Piyasaları ve Küresel Riskler
Planlanan deniz ablukasının, kısa vadede Hürmüz Boğazı’ndan geçen tüm ticari trafiği ciddi şekilde aksatabileceği belirtiliyor. Bu durumun, halihazırda savaş nedeniyle baskı altında olan küresel enerji piyasalarında yeni bir kriz yaratma riski taşıdığı değerlendiriliyor.
Trump, ABD’de petrol ve doğalgaz fiyatlarının geçici olarak artabileceğini kabul ederken, en büyük etkinin enerji ithalatına bağımlı Asya ülkelerinde hissedilebileceği ifade ediliyor.
Askerî Riskler Artıyor
Hürmüz Boğazı’nın dar yapısı, olası bir deniz ablukasını askerî açıdan daha riskli hale getiriyor. ABD donanma unsurlarının küçük sürat tekneleri, insansız hava araçları ve füze saldırılarına karşı savunmasız kalabileceği değerlendiriliyor.
Trump, abluka operasyonuna “çok sayıda ülkenin” katılmasını beklediğini ifade etti ancak detay paylaşmadı. Operasyonu, ABD’nin daha önce Venezuela’dan çıkan petrol sevkiyatlarını engellemek için yürüttüğü faaliyetlere benzetti.
Trump: “Anlaşma Hâlâ Mümkün”
Tüm gerilime rağmen Trump, İran ile bir anlaşmaya varılabileceği yönünde iyimser olduğunu dile getirdi. Fox News’e verdiği röportajda, müzakerelerdeki temel sorunun İran’ın nükleer programı olduğunu belirtti.
“İyi bir toplantıydı, tek bir sorun hariç — ve bu yüzde 95’lik bir sorun. Nükleer silahlara sahip olmak istiyorlar. Bu olmayacak,” diyen Trump, İran’ın geri adım atmaması halinde daha sert adımlar atabileceğinin sinyalini verdi.
Trump, İran’ın nükleer programından vazgeçmemesi durumunda elektrik santralleri, füze üretim tesisleri ve köprüler gibi kritik altyapının hedef alınabileceğini belirtti. Ancak su kaynaklarını hedef almayı “tercih etmediğini” ifade etti.
ABD’den İran’a Abluka: CENTCOM Uygulamanın Detaylarını Açıkladı
ABD ordusunun Merkez Komutanlığı CENTCOM, İran’a yönelik deniz ablukasının ayrıntılarını açıkladı. Açıklamaya göre abluka, 13 Nisan saat 10:00 EST (15:00 GMT) itibarıyla yürürlüğe girecek.
Komutanlık, “Başkan’ın talimatı doğrultusunda İran limanlarına giren ve çıkan tüm deniz trafiğine yönelik abluka uygulanacaktır” ifadelerini kullandı.
Hürmüz Boğazı Kararı Sonrası Açıklama
ABD Başkanı Donald Trump, İslamabad’da ABD ile İran arasında yürütülen müzakerelerin sonuçsuz kalmasının ardından Hürmüz Boğazı’nın abluka altına alınacağını duyurmuştu.
CENTCOM’un açıklamasında, ablukanın kapsamının yalnızca Hürmüz Boğazı ile sınırlı olmadığına dikkat çekildi.
Ablukanın Kapsamı Netleşti
Komutanlık, ablukanın Arap Körfezi ve Umman Körfezi’ndeki tüm İran limanlarını kapsayacağını belirtti. Buna göre, İran limanlarına giriş ve çıkış yapan tüm ülkelere ait gemiler hedef alınacak ve uygulama “tarafsız” şekilde yürütülecek.
Seyrüsefer Özgürlüğü Vurgusu
CENTCOM, İran dışındaki limanlara giden veya bu limanlardan gelen gemilerin seyrüsefer özgürlüğünün engellenmeyeceğini vurguladı.
Açıklamada, “Hürmüz Boğazı üzerinden İran dışındaki limanlara yönelen deniz trafiği serbest kalmaya devam edecek” denildi.
