ABD Hava Kuvvetleri, İran ve İran destekli Husi güçleriyle yapılan çatışmalarda düzinelerce MQ-9 Reaper insansız hava aracını (İHA) kaybetmesinin ardından, üretimi durdurulan platformdan kalan son kullanılmamış uçakları üretici General Atomics’ten satın almayı planladığını doğruladı. Şirket, dünya genelindeki müşterilere sunulabilecek “yeni” MQ-9A sayısının 10’dan az olduğunu açıkladı.
Hava Kuvvetleri sözcüsü, “ABD Hava Kuvvetleri, GA-ASI’den birkaç kullanılmamış MQ-9A Block 5 satın almayı planlıyor” dedi. Sözcü, söz konusu uçakların başka müşteriler için öngörülen alımlara dayalı olarak üretildiğini ancak artık ihtiyaç duyulmadığını belirterek, “ABD Hava Kuvvetleri, satın alma sürecini başlatmak için fon aldı” ifadesini kullandı.
Filoda keskin daralma
Kayıpların boyutu resmi envanter verilerine de yansıdı. Hava Kuvvetleri Plan ve Programlardan Sorumlu Genelkurmay Başkan Yardımcısı Korgeneral David Tabor, 13 Mayıs’ta Kongre’de yaptığı konuşmada toplam MQ-9A filosunun 135 uçağa düştüğünü açıkladı. Resmi bütçe belgelerine göre filo, 2026 Mali Yılı’nın başında 165, 2025 Mali Yılı’nın başında ise 231 uçaktan oluşuyordu.
Tabor, Kongre üyelerine “Şu anda mümkün olduğunca çok sayıda MQ-9A’yı geri satın almak için seçenekleri değerlendiriyoruz. Dolayısıyla, bu mali yıl içinde uçakları derhal geri satın almak için kısa vadeli bir çaba var” dedi.
Air & Space Forces Magazine dergisi, konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, İran’a karşı yürütülen “Epic Fury Operasyonu” sırasında yaklaşık 30 MQ-9 Reaper’ın kaybedildiğini bildirmişti. Bu kayıplar, geçen yıl Yemen’de Husi militanlarını hedef alan operasyonlarda düşürülen düzinelerce Reaper’a ek olarak gerçekleşti. Düşürülen İHA’ların toplam değerinin yaklaşık 1 milyar dolar olduğu bildiriliyor.
Tedarik seçenekleri sınırlı
General Atomics sözcüsü C. Mark Brinkley, stoktaki parçalardan üretilebilecek uçaklar ile şirkete ait belirli uçuş saatine sahip Reaper’lar dahil sunulabilecek toplam “yeni” MQ-9A sayısının 10’un altında olduğunu söyledi. Brinkley, hizmetten çıkarılmış bir miktar Reaper bulunduğunu ve bunların bir kısmının yeniden hizmete sokulabileceğini de ekledi.
Depolardan takviye seçeneği ise bulunmuyor. Hava Kuvvetleri sözcüsü, 309. Havacılık Bakım ve Yenileme Grubu (AMARG) tesislerinde hiç MQ-9 bulunmadığını ve bugüne kadar hiçbir Reaper’ın depodan yeniden hizmete alınmadığını belirtti.
MQ-9A’nın üretimi durdurulmuş durumda. General Atomics, üretim hattını orijinal Reaper’ın evrimi olmakla birlikte tasarım açısından önemli farklılıklar taşıyan MQ-9B modeline kaydırdı. Hava Kuvvetlerinin bu aileden alacağı yeni İHA’ların B modeli olması ve mevcut üretim programına dahil edilmesi gerekiyor.
Predator parçaları yedek olarak kullanıldı
Hava Kuvvetleri, 2020’de emekliye ayrılan MQ-1 Predator İHA’larını hiçbir zaman yeniden hizmete sokmadığını, ancak bu uçakların parçalarını değerlendirdiğini açıkladı. Sözcü, 50’den fazla Predator’ın AMARG’a gönderildiğini ve büyük ölçüde MQ-9 uçakları için yedek parça olarak söküldüğünü, 20 uçağın ise Donanmaya devredildiğini söyledi.
Predator filosunun durumu, ABD Merkez Komutanlığının (CENTCOM) geçen hafta bir “MQ-1” İHA’sının İran ateşiyle kaybedildiğini kabul etmesinin ardından gündeme gelmişti. Kaybedilen aracın, ABD Kara Kuvvetlerinde halen aktif görevde bulunan benzer tasarımlı MQ-1C Gray Eagle olması da olasılık dahilinde. CENTCOM, hangi modelin kaybedildiğini açıklamayı reddetti.
Halef arayışı sürüyor
Hava Kuvvetleri Komutanının Reaper’ı İran’a karşı hava harekâtında “belki de en değerli oyuncu” olarak nitelendirmesine karşın, yetkililer platformun bekası ve gelecekteki operasyonlardaki değerini açıkça sorguluyor. Hava Kuvvetleri, halef arayışındaki önceki girişimlerin sonuçsuz kalmasının ardından “MQ-9 Next” adlı yeni tedarik programının ilk aşamalarında bulunuyor; ancak programın hizmete girmesinin yıllar alması bekleniyor.
Acil Reaper arayışı, hızı düşük olsa da yüksek irtifada uzun süre havada kalabilen, istihbarat toplayıp mühimmat ateşleyebilen bir platformun ABD hava gücü açısından taşıdığı operasyonel değeri ortaya koyuyor. Kısa vadede kayıpların nasıl telafi edileceği ise belirsizliğini koruyor.
