ABD merkezli Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) kıdemli danışmanlarından emekli Deniz Piyade Albayı Mark Cancian, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan güvenlik sorunlarının ABD Donanması’nın uzun süredir ihmal ettiği mayın harbi, konvoy eskortu ve dar su yollarında harekât kabiliyetlerindeki eksiklikleri ortaya çıkardığını belirtti.
Cancian’a göre ABD ile İran arasında yeniden tırmanan gerilimde en kritik sorunlardan biri, Hürmüz Boğazı’ndaki ticari deniz trafiğinin sürdürülebilir şekilde güvence altına alınamaması oldu. Yazar, bunun yalnızca siyasi kararların değil, yıllardır ertelenen kuvvet yapısı tercihlerinin de sonucu olduğunu ifade etti.
Analizde, ABD Donanması’nın 1980’lerde Basra Körfezi’nde tanker eskort operasyonları yürüttüğü ve uzun yıllardır Hürmüz Boğazı senaryoları üzerinde çalıştığı hatırlatıldı. Buna karşın Cancian, mevcut durumda planlanan kabiliyetlerin sahaya yeterli ölçüde yansıtılamadığını savundu.
Yazıda, Boğaz’ın güvenliğinin sağlanmasının petrol ve doğal gaz akışının yeniden istikrara kavuşmasını sağlayacağı, bunun da küresel enerji fiyatları üzerindeki baskıyı azaltabileceği değerlendirildi.
Cancian, ABD’nin İran’a yönelik hava saldırılarının ülkenin nükleer programı, savunma sanayisi ve balistik füze üretim kapasitesine zarar verdiğini öne sürerken, buna rağmen deniz ulaştırmasının güvence altına alınamamasının çatışmanın stratejik sonucunu sınırladığını ifade etti.
Mayın harbi eleştirisi
Analizde en sert eleştirilerden biri ABD Donanması’nın mayın karşı tedbirleri kabiliyetlerine yönelik oldu.
Cancian, Donanmanın uzun yıllardır mayın harbi görevini ikinci plana ittiğini, Avenger sınıfı mayın karşı tedbir gemilerinin hizmetten çıkarıldığını ve yerlerine geliştirilen modüler sistemlerin ise gecikmeler ve teknik sorunlarla karşı karşıya bulunduğunu belirtti.
Yazıda ayrıca ABD Donanması’nın 2026 ve 2027 mali yılı bütçe planlarında mayın harbi filosunun güçlendirilmesine yönelik yeni gemi projelerine yer verilmediği, 30 yıllık gemi inşa planında da bu görevin sınırlı şekilde ele alındığı ifade edildi.
Konvoy eskortu ve insansız sistemler
Cancian, Donanmanın Soğuk Savaş sonrası dönemde açık denizlerde yüksek yoğunluklu deniz harbine öncelik verdiğini, buna karşılık ticari gemi eskortu ve dar su yollarında asimetrik tehditlere karşı operasyon kabiliyetlerinin geri planda kaldığını savundu.
Yazar ayrıca düşük maliyetli insansız hava araçlarına karşı milyonlarca dolar değerindeki önleme füzelerinin kullanılmasının sürdürülebilir olmadığını belirterek, gemilere entegre daha düşük maliyetli İHA savunma sistemlerinin geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.
Cancian, ABD Donanması’nın mayın harbi, konvoy eskortu ve insansız sistemlere karşı savunma alanlarında yeni yatırımlar yapmasının gerektiğini, bu kabiliyetlerin yalnızca Orta Doğu için değil küresel deniz ticaretinin güvenliği açısından da önem taşıdığını değerlendirdi.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği stratejik deniz geçitlerinden biri olarak kabul ediliyor. İran ile Batılı ülkeler arasında yaşanan her gerilim döneminde Boğaz’ın güvenliği küresel enerji piyasalarının en önemli gündem maddelerinden biri haline geliyor.
Analiz, Hürmüz Boğazı’nın güvenliğinin yalnızca bölgesel bir askeri mesele değil, küresel enerji arzı ve uluslararası deniz ticaretinin sürekliliği açısından da kritik önem taşıdığına dikkat çekiyor. Yazar, ABD Donanması’nın mayın harbi ve eskort operasyonlarına yönelik kabiliyet eksikliklerinin giderilmesini, gelecekte benzer krizlerin yönetilebilmesi açısından öncelikli görüyor.
