ABD ile İran arasında Pakistan’ın başkenti İslamabad’da gerçekleştirilen üst düzey müzakereler, yaklaşık 20 saati aşan görüşmelere rağmen somut bir anlaşma ile sonuçlanmadı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, görüşmeler sonrası yaptığı açıklamada, İran’ın Washington’un temel şartlarını kabul etmediğini belirtti.
Vance, ABD’nin müzakerelerde “oldukça esnek ve uzlaşmacı” bir tutum sergilediğini ifade ederek, özellikle İran’ın nükleer programına ilişkin net taahhütler beklediklerini vurguladı. ABD tarafı, Tahran’dan nükleer silah geliştirmeyeceğine ve bu kapasiteye hızla ulaşmasını sağlayacak faaliyetlerden kaçınacağına dair kesin güvence talep etti.
Kritik anlaşmazlıklar: Hürmüz Boğazı ve dondurulan varlıklar
Görüşmelerde en büyük anlaşmazlık başlıkları Hürmüz Boğazı’nın kontrolü ve İran’ın dondurulmuş varlıkları oldu. İran, küresel enerji ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği boğaz üzerindeki kontrolünü bırakmaya yanaşmazken, ABD bu durumu uluslararası deniz güvenliği açısından kabul edilemez olarak değerlendiriyor.
Tahran yönetimi ayrıca ABD’den milyarlarca dolarlık dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını talep etti. İran tarafı bu adımı, hem güven artırıcı önlem hem de savaş sonrası tazminat sürecinin parçası olarak görüyor.
İran: “Tek oturumda anlaşma beklenmiyordu”
İran cephesi ise görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasını farklı bir çerçevede değerlendirdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, tek bir toplantıda anlaşma sağlanmasının zaten beklenmediğini belirterek sürecin devam edeceğine işaret etti.
İran heyetine, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakıer Galibaf başkanlık ederken, Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ve üst düzey güvenlik yetkilileri de görüşmelere katıldı.
Ateşkes kırılgan, diplomasi sürüyor
Taraflar, daha önce üzerinde uzlaşılan kırılgan ateşkesi kalıcı bir anlaşmaya dönüştürmeyi hedefliyordu. Ancak görüşmeler ilerledikçe teknik detaylarda derin görüş ayrılıkları ortaya çıktı.
Pakistan, arabuluculuk rolünü sürdürerek taraflara ateşkese bağlı kalma ve müzakereleri devam ettirme çağrısında bulundu. Dışişleri Bakanı Ishaq Dar, kalıcı barış için “olumlu bir diplomatik atmosferin korunması gerektiğini” vurguladı.
Stratejik tablo: Güvensizlik ve yüksek risk
Görüşmeler, ABD ile İran arasında onlarca yıl sonra gerçekleştirilen en üst düzey yüz yüze temaslardan biri olarak dikkat çekti. Ancak süreç boyunca taraflar arasında derin bir güvensizlik ortamı hakim oldu.
Uzmanlara göre, özellikle Hürmüz Boğazı’nın kontrolü, İran’ın nükleer programı ve bölgesel askeri dengeler konusundaki farklılıklar giderilmeden kalıcı bir anlaşma sağlanması zor görünüyor.
