ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), hava trafik kontrol sistemindeki telekomünikasyon arızası nedeniyle ülke genelinde uyguladığı yerden kalkış durdurma kararını cuma günü yaklaşık 4,5 saat sonra kaldırdı. Doğu Saati ile saat 20.15 civarında sona eren kesinti, binlerce uçuşun iptal edilmesine ve ertelenmesine yol açtı.
The Washington Post’un haberine göre Trump yönetimindeki yetkililer, nadir görülen bu durdurmanın nedenini modernizasyon bekleyen eski hava trafik kontrol sistemine bağladı. Yetkililer, kesintinin kaynağına yönelik incelemenin sürdüğünü bildirdi.
Eski sistem aşırı yüklendi
Ulaştırma Bakanı Sean P. Duffy, cuma gecesi düzenlediği basın toplantısında arızanın eski ekipmanlarla sınırlı kaldığını söyledi. “Arıza veren eski bir sistem. Her yerde arıza yaşandı,” dedi.
Duffy’ye göre sorun, eski analog sistemin yükseltilmesi sırasında ortaya çıktı ve sistemi aşırı yükledi. “Kullanıma alınan tüm yeni ekipmanlarda herhangi bir arıza yaşanmadı,” diye konuştu.
İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, kesintinin siber saldırıyla ilişkili görünmediğini açıkladı. Ulusal güvenlik kurumlarının saldırıya dair kanıt bulmadığını, hiçbir grubun da sorumluluk üstlenmediğini belirtti.
“Görünüşe göre bu, mekanik bir sorundan kaynaklandı. Ancak araştırmalarımız devam ediyor, bu yüzden bu ihtimali tamamen dışlamayacağız,” dedi. Mullin, durdurmanın perşembe ve cuma günleri küresel aksaklıklara yol açan Microsoft kesintisiyle bağlantılı olmadığını da vurguladı.
Yaklaşık 5 bin uçuş iptal edildi
AirNav Radar verilerine göre cuma gecesi iptal edilen uçuş sayısı 5 bine yaklaştı. Durdurma sürerken havadaki uçak sayısı bir saat sonra 3 bin 115’e, üç saat sonra ise 1 bin 150’ye düştü. Şirket, bu saatlerde normalde yaklaşık 4 bin 500 uçağın havada olması gerektiğini belirtti.
En fazla iptal 722 uçuşla Chicago O’Hare Uluslararası Havalimanı’nda yaşandı. Bunu 691 iptalle Atlanta Hartsfield-Jackson, 491 iptalle Dallas/Fort Worth izledi. Washington Dulles’ta 240 uçuş iptal edildi.
Hükümet yetkilileri, kararın kaldırılmasının normal operasyonlara hemen dönüş anlamına gelmediği uyarısında bulundu. Havalimanlarındaki aksamanın en az hafta sonu boyunca sürmesi bekleniyor.
“İşler yavaş ilerleyecek, değil mi?” diyen Duffy, personel kapasitesi el verdiği ölçüde uçuşların aynı gece yapılacağını, aksi halde ertesi sabah havayollarıyla birlikte sevkiyata başlanacağını söyledi. Duffy, kiralık uçakla seyahat eden üniversite futbol takımlarına maçların oynanabilmesi için FAA’nın öncelik vereceğini de açıkladı.
JetBlue o gece için iç hat uçuşlarını durdurduğunu ve cumartesi günü yeniden başlayacağını duyurdu. Delta Air Lines uçuşları “güvenli bir şekilde yeniden başlattığını” bildirdi, United Airlines da cuma gecesi bazı seferleri yeniden başlattı. American Airlines ise günün geri kalanında aksama beklediğini açıkladı.
Hava yolu trafik merkezleri etkilendi
Federal yetkililer, sorunun ülke genelindeki Hava Yolu Trafik Kontrol Merkezlerini etkileyen bir iletişim arızasından kaynaklandığını belirtmişti. Bu merkezler, havalimanları arasında seyreden uçakları rotaları boyunca yönlendiriyor ve aralarındaki güvenli ayrımı sağlıyor.
FAA’nın eski güvenlik yetkilisi Tom Lintner, uçuşlar sürseydi uçakları birbirinden ayrı tutmanın bir yolu kalmayabileceğini söyledi. “Aslında gökyüzünde kaos yaşanması riskiyle karşı karşıya kalırdınız. Ancak bu olmayacak, çünkü yetkililer kalkışları durduracak kadar akıllı davrandılar,” dedi.
Kesinti hakkında bilgilendirilen ve isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan bir kaynağa göre FAA’nın iç telekomünikasyon ağındaki zamanlama sisteminde sorun yaşandı. Bu durum, mesajların hedefe ulaşamaması riskini doğurdu. Kaynak, normal bir günde sistemde yaklaşık 8 bin uyarı görüldüğünü, cuma günü bu sayının 16 bine çıktığını belirtti.
Hawaii ve Alaska’dan kalkan bazı uçuşlar kesinti boyunca devam etti. FAA, uluslararası uçuşların duruma göre ele alındığını bildirdi. Pentagon ve ABD Kuzey Komutanlığı (NORTHCOM) soruları hemen yanıtlamadı.
Kokpite ‘gate’den ayrılmayın’ mesajı
The Washington Post ile paylaşılan bir görüntüye göre yerde bekleyen bir uçağın kokpitine “FAA RADAR VE SİSTEM ARIZASI NEDENİYLE ÜLKE ÇAPINDA YERDEN KALKIŞ DURDURULDU. LÜTFEN GATE’DEN AYRILMAYIN” mesajı ulaştı.
ATC.com’daki kayıtlara göre Dallas-Fort Worth’te bir pilotun durdurmanın nedenini sorması üzerine kontrolör, “Sebebini bilmiyoruz. Sadece süresinin belirsiz olduğunu ve ABD genelinde uygulandığını biliyoruz,” yanıtını verdi.
Metropolitan Washington Havalimanları Otoritesi, Reagan Ulusal ve Washington Dulles havalimanlarının açık kaldığını, ancak yolcuların rötarla karşılaşabileceğini duyurdu.
Yapay zeka aracı ASI’den açıklama
Kesinti, FAA’nın hava trafik kontrolörlerine destek veren yapay zeka aracını ülke geneline yaydığını duyurmasından birkaç gün sonra yaşandı. Kurum, eylülde devreye alınan 875 milyon dolarlık SMART sisteminin 22 büyük hava yolu kontrol merkezinin tamamında kullanılacağını açıklamıştı.
Sistemi üreten ASI şirketi, X’teki paylaşımında durdurma kararıyla bir ilgisinin olmadığını bildirdi. Bir grup Demokrat Kongre üyesi ekim başında FAA’ya mektup göndererek, güvenlik testleri ve denetime ilişkin sorular yanıtlanana kadar aracın kullanımının askıya alınmasını talep etmişti.
2023’teki NOTAM krizinin ardından ilk
ABD hava sahası en son 11 Ocak 2023’te, pilotlara acil güvenlik mesajlarını ileten Hava Görev Bildirimi (NOTAM) sistemi çöktüğünde bu şekilde kapatılmıştı. Yaklaşık iki saat süren o durdurmada 1.300’den fazla uçuş iptal edilmiş, en az 10 bin uçuş rötar yapmıştı.
FAA, o arızayı ana ve yedek veritabanlarında çalışırken yanlışlıkla dosya silen sözleşmeli personele bağlamıştı. Son kesinti, ABD hava trafik altyapısının modernizasyon ihtiyacını yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.
