Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’i 31 Ekim Cumartesi günü İstanbul’da kabul etti ve Karadeniz güvenliği için Rusya ile Ukrayna’yı sorumlu davranmaya çağırdı. Dolmabahçe Çalışma Ofisi’ndeki görüşmede iki lider, Karadeniz Tahıl Koridoru üzerinde birlikte çalışma konusunda uzlaştı.
Liderler önce baş başa, ardından heyetler arası görüştü. Yaklaşık bir buçuk saat süren görüşmenin ardından ortak basın toplantısı düzenlendi.
Sivil gemilere saldırı
Erdoğan, son dönemde çatışmaların Karadeniz’e sıçradığına dikkat çekti. Sivil gemilere yönelik saldırıların ve gerilimi tırmandıran adımların hiçbir tarafa fayda sağlamayacağını söyledi. Bu saldırıların kaynağı ya da gerekçesi ne olursa olsun kabul edilemeyeceğini vurguladı.
Erdoğan, seyrüsefer emniyetini yeniden tesis etmek için taraflarla temaslarını sürdüreceklerini belirtti. Bu süreçte Rusya ile de görüşüleceğini açıkladı.
Barış sürecine ilişkin olarak “Adil bir barışın kaybedeni olmaz” diyen Erdoğan, Türkiye’nin savaşın ilk döneminde ev sahipliği yaptığı müzakerelerin diplomasinin hâlâ somut sonuç verebileceğini gösterdiğini söyledi.
Tahıl koridoru gündemde
Zelenskiy, görüşmenin 31 Ekim Uluslararası Karadeniz Günü’ne denk gelmesinin sembolik anlam taşıdığını söyledi. Rusya’nın 2014’ten bu yana sürdürdüğü saldırganlığın Karadeniz’deki durumu giderek kötüleştirdiğini savundu.
“Bugün Erdoğan ile Karadeniz Tahıl Koridoru üzerinde çalışma konusunda mutabık kaldık” diyen Zelenskiy, gıda güvenliğinin de masada olduğunu belirtti. Telegram hesabından, amaçlarının koridorun varlığını korumak ve etkin şekilde işlemesini sağlamak olduğunu yazdı.
Üçlü görüşme seçenekleri
Zelenskiy, kasımın ilk yarısında yapılması öngörülen Ukrayna-ABD-Rusya üçlü görüşmelerine hazırlandıklarını açıkladı. Ukrayinska Pravda’nın aktardığına göre, Erdoğan ile bu formatı ve alternatif seçenekleri ele aldılar. Seçenekler arasında Türkiye ile Avrupa’nın sürece dahil edilmesi ve görüşmelerin Türkiye’de yapılması da yer aldı.
Ukrayna lideri, barış için güçlü kararlara ihtiyaç olduğunu söyledi. Rusya’ya her düzeyde barışın alternatifi olmadığı ve Ukrayna’ya desteğin süreceği mesajının verilmesi gerektiğini ekledi.
Üçlü görüşmenin İstanbul’da yapılacağına dair kesinleşmiş bir karar bulunmuyor. Türk basınındaki haberlere göre Zelenskiy, ziyaretten önce görüşmelerin 6-10 Kasım tarihlerinde Abu Dabi’de yapılmasını umduğunu söylemişti.
Heyetler ve ticaret
Zelenskiy’i havalimanında Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler karşıladı. Ukrayna basınına göre heyetler arası görüşmeye Türk tarafından Güler ile Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın katıldı. Ukrayna heyetinde ise Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha ile Dış İstihbarat Servisi Başkanı Rustem Umerov yer aldı.
Erdoğan, 1 Ekim’de yürürlüğe giren serbest ticaret anlaşmasının iki ülkenin iş dünyasına yeni fırsatlar sunduğunu söyledi. Anlaşmanın 10 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefine ulaşmayı kolaylaştıracağını belirtti. Savaşa rağmen Ukrayna’dan çekilmeyen Türk şirketlerinin ülkenin yeniden imarına katkı sağlayacağını ekledi.
Zelenskiy ise ortak sanayi projeleri üzerinde çalıştıklarını açıkladı. Enerji ve altyapı alanlarında önemli bir potansiyel bulunduğunu vurguladı.
Tırmanan deniz gerilimi
Ziyaret, Karadeniz’de ticari gemilere yönelik saldırıların arttığı bir döneme denk geldi. Kyiv Independent’ın haberine göre Erdoğan, ekim başında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile telefonda görüşerek bölgedeki güvenlik durumunu ele almıştı. Bu dönemde Rus insansız hava araçları (İHA) çok sayıda ticari gemiyi vurdu.
Erdoğan, 28 Ekim Çarşamba günü ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı telefon görüşmesinde de Türkiye’nin Ukrayna ile Rusya arasındaki diplomatik süreci canlandırma çabalarına destek vermeye hazır olduğunu iletmişti.
Kiev daha önce, tarafların gemilere ve limanlara yönelik saldırıları durdurmasını öngören kısmi bir ateşkes önermişti. Bulgaristan, Romanya ve Türkiye savunma bakanları da 28 Ekim’de Sofya’da bir araya gelerek ticari gemilere yönelik saldırıları kınamıştı.
Karadeniz’e kıyıdaş üç NATO üyesinin ortak tutumu, ticari seyrüseferin korunmasının bölgesel güvenlik gündeminin merkezine yerleştiğini gösteriyor. Ankara, hem Moskova hem Kiev ile temas kanallarını açık tutarak arabuluculuk rolünü sürdürmeyi hedefliyor.
Zelenskiy’in İstanbul programında Fener Rum Patriği Bartholomeos ile görüşme de yer aldı.
