ABD Hava Kuvvetleri envanterindeki F-16 savaş uçaklarında kullanılan Otomatik Yer Çarpışma Önleme Sistemi (Auto-GCAS), 2014’ten bu yana en az bir düzineden fazla pilotun hayatını kurtardı.
Automatic Ground Collision Avoidance System (Auto-GCAS), pilotun bilinç kaybı yaşaması ya da yere çarpışma riskini zamanında fark edememesi durumunda uçağı otomatik olarak toparlayarak çarpışmayı önleyen yazılım tabanlı bir güvenlik sistemi olarak biliniyor.
Sistem ilk olarak ABD Hava Kuvvetleri envanterindeki F-16 Fighting Falcon uçaklarında operasyonel hale getirildi. Üretici Lockheed Martin ve ABD kaynaklarına göre Auto-GCAS, bugüne kadar en az 10 ila 13 pilotun hayatını kurtardı.
Çarpışmadan Saniyeler Önce Devreye Giriyor
Auto-GCAS, GPS verisi, uçuş parametreleri ve yüksek çözünürlüklü dijital arazi veri tabanını kullanarak sürekli risk analizi yapıyor. Sistem, mevcut uçuş profili devam ederse çarpışma kaçınılmaz hale geleceğini hesapladığında, pilot müdahale etmezse otomatik olarak kaçış manevrası başlatıyor.
Bu özellik özellikle yüksek G manevraları sırasında yaşanabilen “G-LOC” (G kaynaklı bilinç kaybı) durumlarında kritik önem taşıyor. CFIT (Controlled Flight Into Terrain) olarak bilinen kontrollü uçuşla yere çarpma kazaları, savaş uçaklarında en ölümcül kaza türleri arasında yer alıyor.
Uçağı da Kurtarıyor
Auto-GCAS, fırlatma koltuğundan farklı olarak pilotu uçaktan ayırmak yerine hem pilotu hem de uçağı kurtarmayı hedefliyor. Uzmanlar, sistemin devreye girdiği vakalarda uçakların operasyonel şekilde üslerine dönebildiğini belirtiyor.
ABD Hava Kuvvetleri verilerine göre sistem yüzlerce F-16’ya entegre edilmiş durumda. Benzer prensipler, daha yeni nesil savaş uçaklarında da uygulanıyor.
Türk Hava Kuvvetleri F-16’larında Auto-GCAS Var mı?
Hava Kuvvetleri envanterindeki F-16’larda Auto-GCAS sisteminin aktif olarak kullanıldığına dair kamuya açık, resmî bir doğrulama bulunmuyor.
Ancak Türkiye, F-16 filosu için kapsamlı bir modernizasyon programı yürütüyor. F-16 ÖZGÜR modernization program kapsamında: Milli görev bilgisayarı, Yerli yazılım (OFP), Yeni nesil kokpit ekranları ve Gelişmiş aviyonik altyapı gibi kritik sistemler devreye alınıyor.
Uzmanlara göre, ÖZGÜR programı sayesinde F-16’ların yazılım mimarisinin yerli ve esnek hale gelmesi, gelecekte Auto-GCAS benzeri uçuş emniyet sistemlerinin entegrasyonunu teknik olarak mümkün kılabilecek bir altyapı oluşturuyor. Ancak sistemin hâlihazırda Türk F-16’larında operasyonel olup olmadığı konusunda resmî açıklama yapılmış değil.
Türk Hava Kuvvetleri’nin F-16 filosuna Auto-GCAS dahil bir yazılım/hardware paketi tedarik etme süreciyle ilgili somut adımlar bulunuyor. 2023’te ABD hükümeti, Türk F-16 filosu için yaklaşık 259 milyon dolar değerindeki aviyonik modernizasyon paketi ( otomatik yer çarpışma önleme sistemi (Auto-GCAS) yeteneğine sahip yazılım yükseltmeleri, Link-16 veri bağlantısı entegrasyonu için donanım değişiklikleri, yedek parça, eğitim ve teknik destek) onayladı; bu paket kapsamında Otomatik Yer Çarpışma Önleme Sistemi’nin (Auto-GCAS) da tedariki yer alıyor. Onay, Türkiye’nin Şubat 2019 tarihli talebine ilişkin olarak ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından verildi ve ardından Kongre’ye bildirildi.
Ancak bu onayın ardından geçen süre zarfında paketin sahadaki uygulanışı veya teslim aşaması konusunda kamuoyuna yansıyan net bir resmî ilerleme raporu bulunmuyor. Paket henüz tamamlanmadı ya da belirli bir teslimat takvimi açıklanmadı; dolayısıyla güncel statü hâlen planlama ve potansiyel uygulama aşamasında kabul ediliyor.
Eurofighter Typhoon’da Auto-GCAS Benzeri Otomatik Çarpışma Önleme Sistemi Bulunmuyor
Avrupa’nın çok rollü savaş uçağı Eurofighter Typhoon’da, ABD yapımı Automatic Ground Collision Avoidance System (Auto-GCAS) benzeri otomatik müdahaleli bir yer çarpışma önleme sistemi standart donanım olarak yer almıyor.
Auto-GCAS, özellikle F-16 Fighting Falcon ve F-35 Lightning II uçaklarında entegre edilen bir yazılım ve aviyonik güvenlik çözümü olarak biliniyor. Sistem, pilotun bilinç kaybı yaşaması veya çarpışma riskine zamanında tepki verememesi durumunda uçuş kontrol bilgisayarıyla entegre şekilde otomatik kaçış manevrası gerçekleştiriyor.
Savunma kaynaklarına göre Eurofighter Typhoon’da ise doğrudan otomatik müdahale gerçekleştiren bir çarpışma önleme yazılımı bulunmuyor. Bunun yerine uçakta gelişmiş yer farkındalık ve uyarı sistemleri görev yapıyor.
Uyarı Var, Otomatik Müdahale Yok
Typhoon’da entegre edilen Gelişmiş Yer Yakınlık Uyarı Sistemi (GPWS/EGPWS), yüksek çözünürlüklü arazi verisi ve navigasyon girdilerini kullanarak yaklaşan arazi veya çarpışma riskine karşı pilotu uyarıyor. Ancak bu sistemler, Auto-GCAS’tan farklı olarak uçağın kontrolünü devralarak otomatik toparlama manevrası gerçekleştirmiyor.
Uzmanlar, Typhoon’un gelişmiş sensör ve uçuş kontrol mimarisine rağmen, Auto-GCAS türü “uçuş kontrolü üzerinden otomatik kurtarma” yeteneğinin mevcut olmadığını belirtiyor.
Güvenlik Yaklaşımında Farklılık
Auto-GCAS, çarpışma riskini tespit ettiğinde pilot müdahalesi olmadan uçağı güvenli irtifaya çekmeyi hedefleyen aktif bir güvenlik katmanı sunuyor. Eurofighter Typhoon ise risk durumunda pilotu uyaran ancak son kararı insana bırakan bir emniyet mimarisi benimsiyor.
