GAO raporuna göre, ABD’nin F-35 filosunda her dört uçaktan yalnızca biri tüm görevlerini yerine getirebilecek durumda. Tam görev hazırlık oranı 2025 mali yılında yüzde 25’e gerileyerek program tarihinin en düşük seviyelerinden birine indi.
GAO’nun bulgularına göre görev yetkinlik oranı, uçakların kendilerine verilen görevlerden en az birini yerine getirebildiği sürenin yüzdesi 2021 mali yılındaki yüzde 67 düzeyinden 2025 mali yılında yüzde 44’e indi. Tüm görevleri eksiksiz yerine getirme kapasitesini yansıtan tam görev yetkinlik oranı ise aynı dönemde yüzde 38’den yüzde 25’e geriledi.
Hava Kuvvetleri yetkilileri 2025’teki düşüşü, yazılım gecikmeleri, parça sıkıntısı ve korozyon sorunları nedeniyle operasyonel olmayan yeni teslimat jetlerine bağladı.
GAO, raporuna eşlik eden özet bölümünde “F-35, Savunma Bakanlığı’nın en pahalı silah sistemidir; ancak performans hedeflerini tutturamamakta ve uçağı sürdürme maliyetleri artmaya devam etmektedir” ifadelerine yer verdi.
GSS Sıfırlama: 13,7 milyar dolarlık çözüm arayışı
F-35 Ortak Program Ofisi (JPO), hazırlık açığını kapatmak amacıyla Haziran 2025’te “Küresel Destek Çözümü Sıfırlama” (GSS Reset) stratejisini hayata geçirdi. Strateji, 2030 yılına kadar görev yetkinlik oranını yüzde 80’e, tam görev yetkinlik oranını ise yüzde 65’e çıkarmayı hedefliyor.
JPO, bu hedeflere ulaşmak için 2031 mali yılına kadar önceden planlanandan 13,7 milyar dolar daha fazla kaynak gerekeceğini öngörüyor. Söz konusu tutarın yaklaşık 2,2 milyar doları doğrudan GSS Reset kapsamında değerlendirilirken, kalan yaklaşık 11,5 milyar dolar sürdürme maliyetleri ile planlanan bütçe arasındaki yapısal açığı kapatmaya yönelik.
JPO yetkilileri, hazırlık düzeyinin iyileşmeden önce daha da kötüleşebileceğini ve program belgelerinin, anlamlı iyileşmelerin 2026 sonuna ya da daha ileriye sarkmış olabileceğine işaret ettiğini GAO’ya bildirdi.
Tedarik zinciri ve kapasite kısıtlamaları
GAO, GSS Reset’in başarısını tehdit eden bir dizi risk belirledi. Uçağın üreticisi Lockheed Martin’in 2025 tarihli analizine göre, tedarikçi tabanının yeterli üretim kapasitesine sahip olmadığı 48 kritik parça tespit edildi. Bu parçalar arasında, GAO’nun daha önceki raporlarında uçakların yere indirilmesinin başlıca nedeni olarak gösterdiği kanopi bileşenleri de yer alıyor.
JPO’nun 7 milyar doları aşan ek parça ve malzeme temini için özel sektöre bağımlı kalacağı vurgulanan raporda, mevcut koşullarda bu bağımlılığın kritik bir risk unsuru oluşturduğu kaydedildi. GAO, 2030’ların ortasına dek hizmetlerin yıllık yaklaşık 1,2 milyar dolarlık finansman açığıyla karşı karşıya kalacağını öngörüyor.
Teşvik ödemelerinde hesap verebilirlik sorunu
GAO, 2020–2023 döneminde tam görev yetkinliğini ve parça tedarikini artırmak amacıyla Lockheed Martin’e yaklaşık 269 milyon dolarlık teşvik ücretinin 114 milyon dolarından fazlasının ödendiğini saptadı; oysa her iki göstergede de bu süreçte ya durgunlaşma ya da gerileme yaşandı.
İnceleme süresince JPO’nun teşvik ücreti hesap tablosunun üç farklı versiyonu sunduğu tespit edildi. Ofis, sözleşmede öngörülen formülü terk ederek 39 performans döneminin 19’unda hizmet kaynaklı gecikmeler gerekçesiyle tam görev yetkinlik oranını yukarı yönlü düzeltti; bu düzeltmeler, Lockheed’in daha yüksek prim almaya hak kazanmasını sağladı. Ham oranlara göre yapılsaydı, yüklenicinin elde ettiği gelirin yaklaşık yarısında kalacağı hesaplanıyor.
2025–2028 dönemini kapsayan mevcut sözleşmenin tam görev yetkinliğine bağlı herhangi bir teşvik içermediği de dikkat çekiyor. GAO, mevcut yapının program hedeflerinin altında kalan performansı ödüllendirme riskini barındırdığını vurguladı.
Lockheed Martin sözcüsü, “Ortak Program Ofisi ve sektördeki ortaklarımızla iş birliğini sürdürüyor, yedek parça tedarikini hızlandırmak amacıyla son dönemde 2 milyar doların üzerinde ön finansman yatırımı gerçekleştirdik” açıklamasını yaptı.
JPO sözcüsü ise raporun bulgularına katıldıklarını ve üç tavsiyeyi tam olarak desteklediklerini belirterek “GSS Reset girişimimiz aracılığıyla 2030 hazırlık hedeflerimize ulaşmaya ve harcanan her bakım doları için sıkı mali hesap verebilirliği sağlamaya odaklanmaya devam ediyoruz” dedi.
GAO’dan üç kritik tavsiye
GAO, Pentagon’dan şu adımları atmasını talep ediyor: GSS Reset gibi yeniden yapılanma girişimleri için teknik veri erişimi, sektör kapasitesi ve maliyet uyumu boyutlarını kapsayan risk azaltma planları oluşturulması; teşvik sözleşmelerinin, performans eksikliği için ceza mekanizmaları da dahil olmak üzere yeniden tasarlanması; ve ücret ödemelerine ilişkin güvenilir kayıt sisteminin kurulması.
GAO, 2014’ten bu yana F-35’in sürdürülebilirliğine ilişkin 46 tavsiye yayımladı. Mart 2026 itibarıyla Pentagon bu tavsiyelerin yalnızca 14’ünü hayata geçirdi.
Savaş filosunun bel kemiği olmayı sürdürüyor
Hazırlık sorunlarına karşın F-35, ABD’nin muharip uçak filosunun temel unsuru olmayı korumaktadır. Pentagon 800’den fazla F-35 işletirken, 2040’ların ortasına kadar yaklaşık bin 700 adet daha tedarik etmeyi planlıyor. 2024 itibarıyla programın ABD’ye ömür boyu sürdürme maliyetinin 1,6 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor.
