İsrail gazetesi Maariv, Türkiye’nin S-400’leri elden çıkarması karşılığında ABD’nin depoda bekleyen 6 F-35’i serbest bırakabileceği aşamalı bir formül öne sürdü. Ankara ve Washington’dan iddiaya ilişkin resmî açıklama yapılmadı.
İsrail gazetesi Maariv, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini Rusya’ya veya bir Körfez ülkesine devretmesi halinde ABD’nin Türk Hava Kuvvetleri için üretilen 6 F-35A’yı serbest bırakabileceğini iddia etti. Gazete, 14 Kasım’da yayımladığı haberde iki ülkenin uzlaşma için kısa bir zaman aralığına sahip olduğunu öne sürdü.
Haber, Maariv Online imzasıyla yayımlandı. Gazete, formülü yazarı ve yayın organı belirtilmeyen bir yorum makalesine dayandırdı. Ankara’dan ve Washington’dan iddiaya ilişkin resmî açıklama yapılmadı.
Aşamalı formül
Maariv’e göre önerilen planın ilk aşamasında Türkiye, Moskova’nın onayıyla S-400’leri Rusya’ya ya da Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) veya Katar gibi bir Körfez ülkesine satacak. Sistemler Türkiye topraklarından çıkmaya başladığında ABD’nin depodaki 6 F-35’i serbest bırakması ve Türk personelinin eğitimine yeniden izin vermesi öngörülüyor.
Sonraki adımda ABD yönetimi, Türkiye’nin Rus sistemlerine artık sahip olmadığını Kongre’ye onaylayacak. Ardından Türk savunma sanayisine yönelik yaptırımların kalkması ve uçakların Ankara’ya teslim edilmesi öngörülüyor. Gazeteye göre Türkiye 6 uçakla yetinebilir ya da operasyonel filolar kurmak için siparişi 20 veya 40 uçağa çıkarabilir.
Yorum makalesi, aşamaların Kongre tarafından yasaya bağlanmasını da öneriyor. Maariv’e göre bu düzenleme, Türkiye’ye S-400’leri elden çıkardıktan sonra ABD şartlarının değişmeyeceği güvencesini verecek.
Kongre takvimi
Maariv, ABD yasalarına göre yönetim Türkiye’nin S-400’lere sahip olmadığını onaylamadıkça F-35 devrinin mümkün olmadığını hatırlattı. Gazeteye göre Dışişleri Bakanlığının temmuzda gönderdiği mektup, Türkiye’nin Rus sistemini yeniden almama taahhüdü dahil ek şartlar getirdi.
Gazete, Cumhuriyetçilerin kontrolündeki mevcut Kongre’nin bütçe müzakerelerini 11 Aralık’a kadar tamamlaması ve 2027 mali yılı savunma bütçesini ilerletmesi gerektiğini yazdı. Kongre kontrolünün Demokratlara geçmesinin uzlaşmayı zorlaştırabileceğini belirten Maariv, kalan sürenin bir çerçeve için yeterli olabileceğini, ancak anlaşmanın tamamlanmasına yetmeyebileceğini öne sürdü.
Önündeki engeller
Maariv’e göre Ankara’nın temel kaygısı, Kongre’deki siyasi direnç ya da üretim ve teslimat gecikmeleri nedeniyle S-400’lerden vazgeçip uçakları alamamak. Gazete, İsrail’in S-400’lerin başka bir Orta Doğu ülkesine devrine karşı çıkmasını plan önündeki başlıca engellerden biri olarak gösterdi.
Temmuzda BAE veya Katar’ın sistemleri satın alabileceği konuşulmuştu. O tarihten bu yana üzerinde uzlaşılmış bir alıcı açıklanmadı.
Kongre’deki muhalefet de sürüyor. Cumhuriyetçi Senatör Rick Scott ağustosta, Türkiye S-400’lere sahip olduğu sürece F-35 alamaması gerektiğini söylemişti.
Alternatif programlar
Maariv, Türkiye’nin İngiltere’den 20 Eurofighter Typhoon sipariş ettiğini ve millî muharip uçak KAAN’ın geliştirilmesini sürdürdüğünü hatırlattı. Gazeteye göre Türk havacılık sanayisi, özellikle KAAN ve HÜRJET motorlarında ABD teknolojisine bağımlı.
Türkiye, S-400’leri 2017’de Rusya’dan satın aldı ve 2019’da teslim aldı. ABD, Türkiye’yi Temmuz 2019’da F-35 programından çıkardı. Aralık 2020’de de CAATSA kapsamında Türk savunma sanayisine yaptırım uyguladı.
ABD Başkanı Donald Trump, 7 Temmuz’da Ankara’daki NATO zirvesinde yaptırımların kaldırılabileceğini ve F-35 satışının değerlendirileceğini söylemişti. Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise haziranda Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesinde, S-400 sorunu çözülmeden F-35 devrinin yasa gereği mümkün olmadığını açıkladı. Havacılık sitesi Migflug’a göre Rubio, bu tutumunu 7 Ekim’de Atina’da yineledi.
Maariv’in aktardığı formül, S-400’lerin Türkiye’den çıkışını F-35 teslimatına adım adım bağlıyor. Öneri, Ankara’nın teslimat güvencesi talebi ile Washington’un önce sertifikasyon şartı arasındaki sıralama sorununu hedefliyor.



