Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) liderleri, geçen hafta Ankara’da düzenlenen 13. Zirvede kabul ettikleri Ankara Bildirisi ile TDT savunma sanayii iş birliğini kurumsal bir zemine taşıyacak kararlar aldı. Üye devletler, Türkiye’nin ev sahipliğinde bir TDT Savunma Sanayii Koleji programı kurulması imkânını değerlendirecek.
Bildiri, savunma sanayiinde çok taraflı iş birliği iradesini yeniden teyit etti. Liderler, düzenli güvenlik istişarelerinin sürdürülmesi ile TDT Siber Güvenlik Konseyi ve Suçla Mücadele Konseyi kurulmasına yönelik sürecin hızlandırılması çağrısında bulundu.
Kolejin amacı
Bildiriye göre kolej programı, “bilgi ve deneyim paylaşımını teşvik etmek, nitelikli personel yetiştirmek, savunma sanayisi sektöründe teorik ve uygulamalı uzmanlığı geliştirmek ve teknolojik ilerlemelere ayak uydurmak” amacı taşıyor.
Program hayata geçerse, TDT bünyesinde savunma sanayiine yönelik ilk ortak eğitim yapısı olacak. Kolejin kapsamı, takvimi ve finansmanına ilişkin ayrıntı açıklanmadı.
Güvenlik istişareleri
Bildiri, TDT Üye Devletleri Güvenlik Konseyi Sekreterleri ile Savunma Sanayisi Kurumları Başkanları toplantılarının sonuçlarını memnuniyetle karşıladı. İlgili makamlar, ortak çıkar alanına giren bölgesel ve uluslararası meselelerde düzenli siyasi ve güvenlik istişareleri yapmaya çağrıldı.
Liderler, dışişleri bakanları arasındaki sık temasın sürdürülmesini de istedi. Amaç, bölgesel ve küresel gelişmeler karşısında zamanında istişare ve ortak hareket kabiliyeti sağlamak.
Siber ve suçla mücadele
Bildiri, siber güvenlik alanındaki mutabakat zaptının imzalanmasının ve TDT Siber Güvenlik Konseyi kurulmasına ilişkin istişarelerin hızlandırılması çağrısında bulundu. “TDT Üye Devletleri ve Gözlemcileri Arasında Suçla Mücadele Konseyi Kurulmasına İlişkin Anlaşma”nın imzalanması da teşvik edildi.
Liderler terörizm, aşırıcılık ve ayrılıkçılıkla mücadelede eş güdüm taahhüdünü yineledi. Organize suç, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı ile siber suçlar da bu kapsama alındı.
Bildiride ayrıca, Biyolojik Silahlar Sözleşmesi temelinde bir Uluslararası Biyolojik Güvenlik Ajansı kurulması ihtimalinin değerlendirildiği belirtildi.
Zirvenin çerçevesi
“Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik” temasıyla Beştepe Millet Sergi Salonu’nda toplanan zirvenin 163 maddelik bildirisi siyasi, ekonomik ve kültürel alanları da kapsıyor. Liderler, “Türk Dünyası 2040 Vizyonu”nun sonraki aşaması olan TDT 2027-2031 Stratejisi’nin sonuçlandırılmasını teşvik etti.
“Türk Devletleri Arasında Stratejik Ortaklık, Ebedi Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması” taslağındaki ilerleme de memnuniyetle karşılandı.
Sahadaki karşılığı
Bildirideki savunma sanayii vurgusu, Türkiye ile Kazakistan arasında süren ortak üretim projeleriyle somut bir karşılık buluyor. ASELSAN ile Kazakhstan Engineering’in ortaklığı Kazakhstan Aselsan Engineering (KAE), ülkede elektro-optik sistemler, termal nişangâhlar, uzaktan komutalı silah sistemleri ve haberleşme sistemleri üretiyor.
TUSAŞ ile Kazakhstan Engineering, 2022’de ANKA insansız hava araçlarının (İHA) Kazakistan’da üretimi, bakımı ve onarımına yönelik mutabakat zaptı imzaladı. Mayısta ortak girişim anlaşması hayata geçirildi. TUSAŞ, 406 No’lu Sivil Uçak Tamir Fabrikası ile TA-406 ortaklığını kurdu.
Fizibilite görüşmeleri sürüyor. Süreç tamamlandığında Kazakistan, ANKA’nın Türkiye dışında üretildiği ilk ülke olacak.
Otokar da Kazakistan’ı Orta Asya pazarı için merkez olarak konumlandırdı. COBRA II 4×4, ARMA 6×6, ARMA 8×8 ve TULPAR araçları ülkedeki testleri tamamladı. Kazakhstan Besqaru Manufacturing (BKM) şirketinin Astana’daki tesisinde Otokar platformlarına dayanan zırhlı araçlar üretiliyor; araçların üçüncü ülkelere ihracı hedefleniyor.
Uzayda ortak uydu
Üye devletlerin ortak küp uydusu TDT-SAT, iş birliğinin uzay ayağını oluşturuyor. Astana merkezli Ghalam şirketinin geliştirdiği yaklaşık 16 kilogramlık 12U uydunun, 2027’nin ikinci yarısında Baykonur Uzay Üssü’nden fırlatılması hedefleniyor.
Uydu, yaklaşık 550 kilometre irtifada Güneş eşzamanlı yörüngede yaklaşık 2 yıl yer gözlemi yapacak. Yer istasyonu Astana’da bulunacak.
Ankara Bildirisi’nin savunma başlıkları, TDT’nin bu alandaki iş birliğini genel dayanışma vurgusundan kurumsal mekanizmalara taşıma yönünde bir eğilim gösteriyor. Savunma sanayii koleji insan kaynağına, siber güvenlik ve suçla mücadele konseyleri ise ortak güvenlik eş güdümüne odaklanıyor.
Kazakistan’daki KAE, TA-406 ve BKM ortaklıkları bu çerçevenin sanayi tarafındaki somut karşılığını oluşturuyor. Türkiye, hem kolejin ev sahibi hem de ortak üretim projelerinin teknoloji kaynağı olarak bu yapının merkezinde yer alıyor. Bununla birlikte TDT bir askeri ittifak değil. Kolej ve konseylere ilişkin kararların büyük bölümü de henüz değerlendirme ya da istişare aşamasında. Bu adımların bağlayıcı anlaşmalara ve takvime dönüşüp dönüşmeyeceği, savunma iş birliğinin gerçek derinliğini belirleyecek.
