ABD Başkanı Donald Trump, İran genelinde protestoların şiddetlenmesi üzerine İranlı yetkililerle yürütülen tüm temasları askıya aldığını açıkladı ve İran halkına “Yardım yolda” mesajı verdi.
Trump, yardımın kapsamına dair ayrıntı vermedi. Ancak bu açıklama, birkaç gün önce Washington ile müzakere etmek isteyen Tahran’a yönelik askeri müdahale tehdidinin ardından geldi. İnsan hakları örgütlerine göre, ülke genelinde süren gösterilerde 2.000’den fazla kişi hayatını kaybetti.
Başkan Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda şu ifadeleri kullandı:“İranlı vatanseverler, protestoya devam edin. Kurumlarınızı geri alın. Katillerin ve zalimlerin isimlerini kaydedin. Büyük bedel ödeyecekler. Protestocuların anlamsızca öldürülmesi durana kadar İranlı yetkililerle tüm görüşmeleri iptal ettim. Yardım yolda.”
Bu mesaj, Trump yönetiminin İran hükümetiyle diyalog arayışından sert baskı politikasına geçtiği şeklinde yorumlandı.
ABD, askeri seçenekleri masada tutuyor
Trump, yönetiminin İran güvenlik güçlerinin protestoculara karşı ölümcül güç kullandığına dair güçlü işaretler aldığını söyledi. Başkan, Pazar günü yaptığı açıklamada Tahran’ın “kırmızı çizgiyi aşmaya başladığını” belirtti ve ulusal güvenlik ekibinin askeri seçenekleri değerlendirdiğini duyurdu.
Buna karşın Beyaz Saray, Pazartesi günü diplomatik çözüm kapısının tamamen kapanmadığını açıkladı. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, İran’dan gelen özel mesajların kamuoyuna yansıyan açıklamalardan farklı olduğunu belirterek Trump’ın bu sinyalleri değerlendirdiğini söyledi.
İran’la ticaret yapan ülkelere yüzde 25 gümrük vergisi
Trump ayrıca İran ile ticaret yapan ülkelere derhal yürürlüğe girecek yüzde 25 gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu. Bu ülkeler arasında Çin, Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye, Brezilya ve Rusya da yer alıyor.
Beyaz Saray, kararın teknik detaylarını henüz açıklamadı.
Washington’da kriz masası kuruldu
Başkan Yardımcısı JD Vance, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Ulusal Güvenlik Konseyi yetkilileri, Trump için diplomatik baskıdan doğrudan askeri müdahaleye kadar uzanan seçenekleri değerlendirmek üzere Cuma günü bir araya geldi.
İran ise parlamento sözcüsü aracılığıyla yaptığı açıklamada, ABD veya İsrail’in gösterilere askeri müdahalede bulunması hâlinde bu ülkelerin “meşru hedef” sayılacağını ilan etti.
Sahadaki tablo ağır
İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na göre İran’ın 31 ilinde 600’den fazla protesto düzenlendi. Kuruluşa göre şu ana kadar:
- 1.850 protestocu
- 135 rejim yanlısı kişi
hayatını kaybetti,
16.700’den fazla kişi gözaltına alındı.
Devlet medyasının sessizliği ve internet kısıtlamaları nedeniyle gerçek tabloyu doğrulamak zor olsa da, sosyal medyaya yansıyan görüntüler sokak çatışmaları ve silah seslerini ortaya koyuyor.
İran dosyası, küresel krizlerle çakışıyor
Trump yönetimi aynı anda Venezuela’da Nicolás Maduro’nun yakalanması, Gazze’de ateşkes görüşmeleri ve Rusya-Ukrayna savaşı gibi kritik dosyalarla da meşgul.
Ancak Trump’a yakın bazı çevreler, İran’daki ayaklanmaların 1979 İslam Devrimi’nden bu yana iktidarda olan teokratik rejimi zayıflatmak için tarihi bir fırsat sunduğunu savunuyor.
Uzmanlara göre, para biriminin çöküşüyle tetiklenen gösteriler, İran lideri Ali Hamaney yönetimi için son yılların en ciddi varoluşsal sınavına dönüşmüş durumda.
