ABD ile İran arasında varılan iki haftalık ateşkes, tarafların karşılıklı ihlal suçlamaları ve bölgesel gerilimler nedeniyle risk altına girdi. İran, ABD ve İsrail’i anlaşmayı ihlal etmekle suçlarken, müzakerelerden çekilebileceği uyarısında bulundu.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bagher Ghalibaf, ihlallerin sürmesi halinde Tahran’ın görüşmelerden çekilebileceğini açıkladı. İran, İsrail’in Lübnan’daki saldırılarını, ülkesinde düşürülen bir insansız hava aracını ve ABD’nin uranyum zenginleştirme konusundaki tutumunu anlaşmanın ihlali olarak gösterdi.
Ateşkesin ilanından kısa süre sonra sahadaki gelişmeler, anlaşmanın geleceğine ilişkin belirsizlik yarattı. Tarafların Cuma günü Pakistan’da yeniden müzakerelere başlaması planlanıyor.
Lübnan anlaşmazlığı ateşkesi zorluyor
Ateşkesin kapsamı konusundaki en büyük anlaşmazlık Lübnan’da yoğunlaşıyor. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, anlaşmanın İsrail’in Hizbullah’a yönelik operasyonlarını da kapsadığını belirtirken, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun ofisi bu iddiayı reddetti.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Lübnan’ın ateşkes kapsamına dahil olmadığını açıkladı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise durumun “yanlış anlaşılmadan” kaynaklandığını ifade etti.
İsrail, Lübnan’da düzenlediği saldırıların son dönemin en büyük operasyonu olduğunu duyurdu. Lübnan Sağlık Bakanlığı, saldırılarda en az 254 kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi.
Hürmüz Boğazı’nda trafik durma noktasında
Küresel enerji arzı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiği büyük ölçüde durdu. İran, boğazın derhal ve güvenli şekilde açılmasını talep eden ABD çağrısına henüz net bir yanıt vermedi.
İran devlet medyasına göre, sınırlı sayıda tanker geçişine izin verilse de trafik büyük ölçüde kesildi. Tahran yönetimi, ateşkes kapsamında boğaz üzerindeki kontrolünü resmileştirmeye çalışıyor.
İranlı bir yetkili, İran ve Umman’ın boğazın güvenliğini birlikte sağlayabileceğini ve geçiş ücretlerinin bu amaçla kullanılacağını belirtti. Ancak ABD’nin bu düzenlemeye onay verip vermediği belirsizliğini koruyor.
Savaşın ekonomik etkileri ve petrol fiyatları
Yaklaşık altı hafta süren çatışmaların ardından ilan edilen ateşkes, piyasalarda geçici bir rahatlama sağladı. Petrol fiyatları yüzde 15’ten fazla gerilerken, Brent ham petrol 92 doların altında işlem gördü.
Analistler, Hürmüz Boğazı’nda kalıcı bir çözüm sağlanmaması halinde fiyatlardaki düşüşün kısa süreli olabileceği uyarısında bulunuyor.
ABD’de benzin fiyatları savaş sürecinde yüzde 40 artış gösterdi. Uzmanlar, fiyatların kademeli olarak düşmesini beklerken, jet yakıtı maliyetlerinin normale dönmesinin aylar sürebileceğini belirtiyor.
Askeri durum ve kayıplar
ABD Savunma Bakanlığı, ateşkes süresince İran’a yönelik askeri operasyonların askıya alındığını açıkladı. Ancak ABD Genelkurmay Başkanı, gerekli olması halinde operasyonların yeniden başlatılabileceğini söyledi.
Çatışmalar boyunca 15.000’den fazla saldırı düzenlendiği ve ciddi altyapı hasarı oluştuğu bildirildi. İnsan hakları raporlarına göre yaklaşık 15.000 sivil hayatını kaybetti.
İran’ın saldırılarında ise 13 ABD askeri hayatını kaybetti, 380’den fazla asker yaralandı.
Müzakereler ve nükleer gerilim
Pakistan’da yapılması planlanan görüşmelerde, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokları ana gündem maddelerinden biri olacak.
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Washington’un İran’ın nükleer kapasitesini yakından izlediğini belirtirken, Pentagon’un bu materyallere yönelik askeri planlar hazırladığı bildirildi.
Bölgesel ve siyasi tepkiler
Orta Doğu’daki liderler ateşkesi memnuniyetle karşılarken, İsrail muhalefet lideri Yair Lapid hükümeti sert şekilde eleştirdi. Lapid, İsrail’in sürece dahil edilmemesini “siyasi başarısızlık” olarak nitelendirdi.
Analistler, taraflar arasındaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle ateşkesin sürdürülebilirliğinin belirsiz olduğunu vurguluyor.
