NASA, Mars’ın atmosferini 11 yıl boyunca inceleyen MAVEN uzay aracının Aralık 2025’te yaşanan iletişim kesintisinin ardından kurtarılamaz duruma geldiğini ve görevinin resmen sona erdiğini 3 Haziran 2026’da açıkladı.
Anomali inceleme kurulunun bulgularına göre, uzay aracı Mars’ın arkasından yeniden çıktığında alışılmadık biçimde yüksek bir dönme hızı kaydetti. Bu anormal dönme, MAVEN’in pillerinin boşalmasına, ardından iletişim sisteminin güç kaybetmesine yol açtı. Arızanın kesin nedeni henüz belirlenmemiş olup NASA değerlendirmelerini önümüzdeki aylarda sürdürecek.
MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile EvolutioN), 21 Eylül 2014’te Mars yörüngesine oturmuş; Kızıl Gezegen’i her Dünya günü yaklaşık 6,6 kez turlayarak gezegenin atmosferi, manyetik kalkanı ve güneş rüzgarıyla etkileşimleri üzerine kapsamlı veriler derlemiştir.
Görevin baş araştırmacısı Shannon Curry, uzay aracını “güneş sistemindeki atmosfer kaçışının en iyi gözlemcisi” olarak nitelendirdi. Curry, ekibin bu ani sonu “sevilen birinin kaybı”na benzetttiğini de sözlerine ekledi.
MAVEN’in en kritik bilimsel katkıları arasında güneş rüzgarının Mars atmosferini yavaş yavaş aşındırdığına dair “sputtering” olgusunun ilk doğrudan kanıtı yer almaktadır. Bu bulgu, Mars’ın milyarlarca yıl önceki iklim dönüşümünü ve gezegenin bugünkü kurak yapısını açıklama açısından büyük önem taşımaktadır. Uzay aracı aynı zamanda Mars’ta birden fazla aurora türü tespit etmiş; gezegenin manyetosferinin-(manyetik koruma alanı) güneş rüzgarı hafiflediğinde binlerce mil dışa doğru genişleyebildiğini de ortaya koymuştur.
Bu ayın başında ise araştırmacılar MAVEN verilerinden yararlanarak Mars’ın ince manyetik kalkanının güneş radyasyonuna karşı gezegeni daha önce varsayılandan daha güçlü biçimde koruduğuna işaret eden bilinmeyen bir atmosferik olguyu tanımladı.
Uzay aracı devre dışı kalsa da derlediği veriler, özellikle Mars’a insanlı görev planlaması bağlamında, bilim insanlarına önümüzdeki yıllarda da rehberlik etmeye devam edecek.
