Nijerya Ulusal Meclisi, ülkenin 2026 mali yılı federal bütçesini onaylayarak savunmaya 3,16 trilyon naira (2,10 milyar dolar) ayırdı. Rekor seviyedeki tutar, çok cephede güvenlik kriziyle boğuşan ülkede nominal artışa karşın enflasyon nedeniyle reel olarak gerileme anlamına geliyor.
31 Mart’ta kabul edilen bütçe, Devlet Başkanı Bola Tinubu’nun 2025’te savunma harcamalarını neredeyse iki katına çıkaran artışının ardından geldi. Savunma kalemi 2024’teki 1,58 trilyon nairadan (1,07 milyar dolar) 2025’te 3,10 trilyon nairaya (2,04 milyar dolar) yükselmişti.
Nominal olarak yüzde 2’lik artışa işaret eden 2026 bütçesi, Tinubu’nun kapsamlı ekonomik reformlarının körüklediği yüksek enflasyon hesaba katıldığında yüzde 8,5 oranında daralıyor.
Çok cepheli güvenlik tehdidi
Bütçe, Nijerya’nın eş zamanlı çok sayıda iç güvenlik tehdidiyle karşı karşıya olduğu bir dönemde onaylandı. Ülkenin kuzeydoğusunda İslamcı isyan sürerken, kuzeybatıda Lakurawa gibi silahlı gruplar, kuzey ve orta kesimlerde suç çeteleri, güneydoğuda ise ayrılıkçı şiddet etkili oluyor.
Dış cephede Nijerya, Aralık 2025’te Benin’deki darbe girişimini bastırmak için asker sevk etti ve hava saldırıları düzenledi. Ordu, 2023’teki darbeden bu yana istikrarsız seyreden Nijer ile olan kuzey sınırında faaliyet gösteren militan grupların tehdidiyle de mücadele ediyor.
Hava Kuvvetleri öne çıktı
Artan toplam bütçe içinde kaynaklar ağırlıklı olarak operasyonel harcamalara yönlendirildi. En belirgin artış, ödeneği 2025’e göre yüzde 8,1 büyüyen Nijerya Hava Kuvvetleri’nde (NAF) görüldü; ancak bu da enflasyon sonrası reel olarak yüzde 3,1’lik düşüşe denk geliyor.
NAF bütçesi içinde eğitim, bakım ve yakıt gibi genel giderler yüzde 18 arttı. Operasyonel öncelik, son tedarik kayıtlarına da yansıyor: ABD ve Türkiye’den saldırı helikopterleri, Çin’den Wing Loong II insansız hava araçları ve İtalya’dan M-346FA muharip uçakları.
Buna karşılık kara ve deniz kuvvetlerinin bütçeleri durağanlaştı; 2025’e kıyasla reel olarak sırasıyla yüzde 9 ve yüzde 10 geriledi. Artan personel maliyetlerini karşılama zorunluluğu, her iki kuvvette de yatırım bütçelerinde reel yüzde 37’lik kesintiye yol açtı.
Bu tablo, kara kuvvetleri bütçesinin yüzde 69, deniz kuvvetleri bütçesinin yüzde 105 arttığı ve Hava Kuvvetleri’nin yüzde 65’lik büyümesini geride bıraktığı 2025 dağılımıyla keskin biçimde çelişiyor. Hava gücüne verilen yeni ağırlık, NAF’ın hem kuzeydeki isyanla mücadelede hem de Benin müdahalesinde üstlendiği merkezi rolü yansıtıyor.
Yapısal kısıtlar ve ordu içi gerilim
Nijerya, bölgenin en büyük savunma bütçelerinden birine sahip olsa da harcamaları gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYİH) yüzde 1’inin altında kalıyor. Bütçenin dörtte üçünden fazlası personel giderlerine ayrılıyor; bu da modernizasyon çabalarını ciddi biçimde kısıtlıyor.
Mali alan açmak amacıyla Savunma Uzay İdaresi gibi öncelikli olmayan birimlerin ödenekleri kısıldı; bu kurumun bütçesi reel olarak yüzde 31 azaltıldı. Genel yatırım harcamaları da düştü; sermaye harcamalarının payı yüzde 15 ile 2021’den bu yana en düşük seviyeye indi.
Bütçe ve kıdem, ordu içinde hassas bir konu olmayı sürdürüyor. Geçen yıl ekim ayında 16 subay, terfi alamadıkları gerekçesiyle darbe planlamak suçlamasıyla tutuklandı. Tinubu, ardından yeni bir Genelkurmay Başkanı ve yeni bir savunma bakanı atayarak askeri yönetimi yeniden şekillendirdi.
Sürdürülebilirlik kaygısı
2026 bütçesi 2025 artışını koruyor olsa da, Nijerya’nın bu seviyeyi sürdürüp sürdüremeyeceği belirsiz. IMF’nin 2026’da yüzde 4,1’lik büyüme öngörmesine karşın ülke, yüksek borç servisi maliyetiyle karşı karşıya ve büyümenin önemli bölümünü borçlanmayla finanse ediyor.
Bütçe açığının 2026 mali yılında 2025’teki yüzde 1,8 seviyesinden yüzde 4,4’e çıkması bekleniyor. Mali tablonun seyri büyük ölçüde petrol gelirlerine bağlı olacak.
Yurt dışından ekipman alımına dayanan modernizasyon, döviz rezervlerini zorlayacak. Kasım 2023 tarihli Savunma Sanayii Kurumu (DICON) Kanunu, 2027’ye kadar savunma teçhizatının yüzde 40’ını yerli üretme hedefiyle devlete ait üreticinin yapısını ve finansmanını yeniden düzenlemeyi amaçlıyor. DICON-D7G ortak girişimi geçen yıl ilk yerli tüfek partisini üretti.
Ancak yolsuzluk, savunma kurumları genelinde yaygın bir sorun olmayı sürdürüyor. Demokrasi ve Kalkınma Merkezi’nin 2021 tarihli raporu, son 20 yılda hileli silah anlaşmaları nedeniyle 15 milyar dolara varan kayıp tahmin ediyor.
Görünüm: bölgesel ağırlık aşınıyor
Nijerya’nın Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS) içindeki lider rolü, komşularındaki askeri darbelerle tezat oluşturuyor. Ancak ülke bugün Batı Afrika’daki toplam askeri harcamanın yalnızca yüzde 22’sini oluşturuyor; bu oran on yıl önce yüzde 45’ti.
Buna karşılık Burkina Faso, Mali ve Nijer’in oluşturduğu ve tümü askeri yönetim altındaki Sahel Devletleri İttifakı, bölge harcamalarının yüzde 28’ini temsil ediyor; on yıl önce bu pay yüzde 14’tü.
Yeterli finansmandan yoksun bir modernizasyon, Nijerya’yı silahlı kuvvetleri yetersiz fonlanan ve operasyonel olarak aşırı yüklenen Güney Afrika’nın izinden gitme riskiyle karşı karşıya bırakıyor. Yine de Benin’deki darbe girişimini bastırmadaki rolü, ülkenin bölgesel güvenliğe katkı sunan bir aktör olarak ağırlığını koruduğunu gösteriyor.
Kaynak: IISS
