ABD’de Donald Trump yönetiminin, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sisteminden bir bileşeni çıkararak sistemi “çalışmaz” kabul etmek ve böylece Ankara’nın F-35 savaş uçaklarına erişimini yeniden açmak için bir çözüm yolu aradığı iddia edildi. Basında yer alan iddialara göre bu formül, Kongre’nin onayından geçmesi gereken CAATSA yaptırımlarını atlatmaya yönelik bir girişim olarak değerlendiriliyor.
İddialar, Ankara’nın 2019’da teslim aldığı S-400 sistemleri nedeniyle çıkarıldığı F-35 programına dönüş arayışının, sistemlerin akıbetiyle ilgili belirsizlik yüzünden tıkandığına işaret ediyor.
Öne sürülen bilgilere göre Türkiye, bölgesel rakiplerine karşı caydırıcılığını artırmak ve savunma sanayisini geliştirmek amacıyla F-35’leri talep ediyor. Ancak Kongre, S-400 alımı gerekçesiyle daha önce Ankara’ya yaptırım uygulamıştı.
Eleştirmenlerin, “geri alınabilir” nitelikteki bu çözümün tehlikeli bir emsal oluşturacağı yönünde uyardığı iddia ediliyor. Bu iddiaya göre İran veya Kuzey Kore, kritik sistemleri geçici olarak “devre dışı bırakıp” hızla yeniden devreye almayı meşrulaştırmak için Türkiye örneğini gerekçe gösterebilir.
Alıcı arayışı sürüyor
Öne sürülen iddialara göre Türkiye’nin S-400 kumarı, maliyeti giderek artan bir çıkmaza dönüşüyor. Bu iddialara göre Ankara sistemler için alıcı bulamıyor ve ABD’nin F-35’lerine erişim sağlamak istiyorsa nihayetinde bu sistemleri sökmek ya da elden çıkarmak zorunda kalabilir.
Basına yansıyan bilgilerde, S-400 sistemlerinin en olası alıcıları olarak Körfez ülkeleri, özellikle Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gösteriliyor. Türk hükümeti nihai alıcının kimliğini resmen doğrulamış değil; ancak medya haberlerinde ve gayriresmi sızıntılarda en sık bu iki ülkenin adı geçiyor.
Türk medyasındaki haberlerde, Rus hava savunma sistemlerinin Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’a devredilmesine yönelik çabaların henüz bir çözüme ulaşmadığı bildiriliyor.
Plan askıda
İddialara göre Trump’ın Türkiye’ye F-35 satışlarını yeniden başlatma planı, NATO zirvesinde duyurulmasının üzerinden bir aydan fazla süre geçmesine rağmen hâlâ askıda.
Öne sürülen temel engel, Ankara’nın S-400’lere sahip olduğu sürece bu düşük gözlenebilirlikli avcı uçaklarını almasını engelleyen ABD yasaları. İddialara göre masadaki seçenekler arasında sistemlerin üçüncü bir ülkeye devredilmesi ya da kalıcı olarak kullanılamaz hale getirilmesi yer alıyor; ancak henüz bir anlaşmaya varılamadı.
İddialarda, Türk topraklarından Rus silahlarının kaldırılmasının, NATO açısından İttifak’ın güneydoğu kanadında yıllardır güveni zedeleyen ve tam askeri ile teknolojik iş birliğini engelleyen “Truva atını” ortadan kaldıracağı değerlendiriliyor.
Ankara açısından ise CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, F-35 programına dönüş ve KAAN projesi için kilit motor teknolojilerinin edinilmesi karşılığında fiilen kullanılamaz ekipmandan kurtulmanın, önemli bir diplomatik ve stratejik kazanım anlamına geleceği öne sürülüyor.
İddiaya göre depoda tutulan S-400 fırlatıcılarının olası sökümü emsalsiz bir hamle olsa da, Türkiye’nin çıkarına önemli bir sonuç doğuracak.
