Hollanda, Saab’ın GlobalEye havadan erken uyarı ve kontrol (AEW&C) uçağını satın almak üzere İsveç’le bir niyet mektubu imzaladı. Adım, platformun Avrupa’daki varlığını genişletiyor ve Fransa ile bir Orta Doğu ülkesinin son bir yılda verdiği siparişlerin ardından geldi.
İsveçli şirket, Hollanda ile varılan mutabakatın henüz sözleşme niteliği taşımadığını ve Lahey’den herhangi bir sipariş almadığını belirtti.
Hollanda Savunma Bakanlığı, ülkenin kendi GlobalEye uçağını 2031’de teslim alarak filoya katmayı planladığını açıkladı. Hollanda, mürettebatının platforma ve prosedürlere aşinalık kazanması için 2028’den itibaren İsveç uçaklarına erişecek. Hollanda uçağı ayrıca İsveç’in işlettiği veya sipariş ettiği 3 GlobalEye ile ortak bir filoya entegre edilecek; böylece iki ülkenin mürettebatı da mevcut uçaklara erişebilecek.
Çok alanlı gözetleme yeteneği
GlobalEye, Saab’ın Bombardier Global ailesinden bir iş jeti üzerine geliştirdiği bir AEW&C platformudur. Sistem, Erieye Extended Range radarını diğer sensörler ve farklı alanlardan gelen verileri birleştiren bir komuta kontrol sistemiyle bütünleştiriyor.
Saab, uçağın havada, karada ve denizde uzun menzilli hedefleri tespit edip tanımlayabildiğini ve hava, kara ve deniz kuvvetlerine gerçek zamanlı bilgi sağladığını vurguluyor. Bu yönüyle platform, yalnızca havadan taşınan bir radar olarak değil, çok alanlı gözetleme, istihbarat ve harekât yönetimi düğümü olarak tasarlandı.
Hollanda’nın tercihinin NATO boyutu da var. Hollanda, İttifak’ın mevcut E-3A AWACS filosunun bir bölümünü yenilemek üzere yürütülen programa diğer 10 müttefik ülkeyle birlikte katılıyor. NATO, Temmuz’da 11 ülkenin (Belçika, Kanada, Danimarka, Almanya, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Hollanda, Norveç, Romanya ve İsveç) ortaklaşa 10 adede kadar GlobalEye satın alacağını duyurdu.
Bu çok uluslu alım, NATO’nun E-3A filosunun bir kısmını yenilemeyi ve drone sürüleri, balistik füzeler ve seyir füzeleri dahil hava, deniz ve kara tehditlerini tespit edip izleyecek ortak bir gözetleme ve erken uyarı yeteneği sağlamayı amaçlıyor.
Fransa, son Avrupalı müşteri
Hollanda’nın duyurusu, Fransa’nın İsveç’in ardından GlobalEye sipariş eden ikinci Avrupa ülkesi olmasından 9 aydan kısa bir süre sonra geldi.
Fransız Silahlanma Genel Müdürlüğü (DGA), 30 Aralık 2025’te Saab’la yaklaşık 1,1 milyar avroluk 2 GlobalEye alımı için sözleşme imzaladı. Sözleşme; yer ekipmanları, eğitim ve desteğin yanı sıra 2 uçaklık bir opsiyonu da içeriyor. Teslimatlar 2029 ile 2032 arasında yapılacak.
Yeni uçaklar, Fransız Hava ve Uzay Kuvvetleri’nin halen kullandığı ve 2035’ten önce kademeli olarak hizmetten çekilecek 4 Boeing E-3F AWACS uçağının yerini alacak. Fransa, sözleşmeyi yıl sonunda resmileştirmeden önce sistemi satın alma niyetini Haziran 2025’te açıklamıştı.
İsveç ve Birleşik Arap Emirlikleri
Programın kökeni, toplam 5 GlobalEye sipariş eden Birleşik Arap Emirlikleri’ne dayanıyor. İlk sözleşmeler 2015’e uzanıyor; sonraki takip sözleşmeleriyle 3 uçak daha eklendi. 5 uçak 2020 ile 2024 arasında teslim edildi.
İsveç ise 2022’de yaklaşık 7,3 milyar kron karşılığında 2 GlobalEye sipariş etti; ardından üçüncü uçak opsiyonunu kullanarak Haziran 2024’te yaklaşık 2,6 milyar kronluk sözleşme imzaladı. Bu uçaklara İsveç’te S 106 kodu verildi.
Böylece operatör ve potansiyel operatör haritası yalnızca 2 yılda belirgin biçimde genişledi. Fransa’nın sözleşmesi bulunuyor; Orta Doğu’dan bir ülke kimliği açıklanmayan bir sipariş verdi; Kanada, Saab’ı tercih edilen tedarikçi seçti ve Hollanda niyet mektubu imzaladı. Bu arada 11 müttefik ülke, NATO için 10 adede kadar GlobalEye’ın ortak alımına yönelik çalışmayı paralel biçimde sürdürüyor.
Peş peşe alınan kararlar, GlobalEye’ı Avrupa’da giderek daha fazla yer edinen havadan erken uyarı platformlarından biri haline getiriyor. Bu gelişme, müttefiklerin karmaşıklaşan hava tehditleri karşısında gözetleme ve komuta yeteneklerini güçlendirmeyi ve ömrünün sonuna yaklaşan E-3A filosuna bağımlılığı azaltmayı hedeflediği bir döneme denk geliyor.
