Türkiye, Girit-Kıbrıs elektrik kablosu (GSI) güzergâhında araştırma yapacak Fransız gemisi Abeille Marengo için “Türk makamlarının onayı alındı” ifadesini içeren yeni bir NAVTEX yayımladı. Yunanistan saatler içinde karşı NAVTEX ile duyuruyu “geçersiz ve dayanaksız” ilan etti.
Türkiye ile Yunanistan, Doğu Akdeniz’de Büyük Deniz Ara Bağlantısı (GSI) elektrik kablosu için araştırma yapacak Fransız bayraklı Abeille Marengo gemisi üzerinden karşılıklı NAVTEX yayımladı. Ankara’nın 10 Kasım akşamı “onay alındı” ifadesiyle duyurduğu araştırmaları Atina, 11 Kasım sabahı geçersiz ilan etti.
Türk Deniz Kuvvetleri Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi (SHOD), 1127/26 sayılı NAVTEX’i 10 Kasım akşamı yayımladı. Duyuruya göre Abeille Marengo, 10 Kasım 2026-19 Mart 2027 arasında deniz altı kablo araştırması yapacak. Araştırmaların “yetkili Türk makamlarıyla koordine edilen ve Türk makamlarının onayı alınan hatlar” boyunca yürütüleceği belirtildi.
Duyuru, faaliyet alanını Türkiye’nin NAVTEX hizmet bölgesi ve dış sınırları 18 Mart 2020’de BM’ye A/74/757 sayılı mektupla bildirilen Doğu Akdeniz kıta sahanlığı içinde tanımlıyor. NAVTEX, Kerpe’nin (Karpathos) güneydoğusundan Kıbrıs’ın güneybatısına uzanan, 18 ve 20 koordinat noktasından oluşan iki hat belirliyor. Bölgeden geçen gemilerden 2 deniz mili mesafe bırakmaları isteniyor.
Dört günde tutum değişikliği
Yeni duyuru, Ankara’nın 6 Kasım’da yayımladığı 1105/26 sayılı NAVTEX’ten ayrılıyor. Türkiye, Yunanistan’ın aynı gün yayımladığı NAVTEX’e dakikalar içinde verdiği bu yanıtta araştırmaya onay vermediğini ve koordinasyon gerektiğini bildirmişti.
Dışişleri Bakanlığı da 6 Kasım gecesi yayımladığı 214 sayılı yazılı açıklamada, Fransız bayraklı bir geminin Türk kıta sahanlığında izinsiz kablo döşemeye yönelik “gayrihukuki deniz bilimsel araştırma faaliyeti” yürütmeyi planladığını duyurdu. Bakanlık, geminin adını vermedi.
Açıklamada, “Söz konusu geminin yürütmeyi planladığı faaliyetin kıta sahanlığımız sınırları dahilinde kalan kısmı için uluslararası deniz hukukunun yerleşik hükümleri uyarınca ülkemizden alınması gereken muvafakatla ilgili süreç ise henüz tamamlanmamıştır” denildi. Bakanlık, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetiminin (GKRY) yayımladığı seyir duyurularını iptal ettiğini de bildirdi.
Açıklamada ayrıca, “Uluslararası hukuktan kaynaklanan egemenlik haklarımızı koruma konusundaki kararlılığımız tam olup bölgede işbirliği, diyalog ve eş güdümü esas alan bir yaklaşımı benimsemeye devam edeceğiz” ifadesine yer verildi.
Fidan: Her şey yolunda
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Yunan basınına 7 Kasım’da yansıyan sözlerinde, NAVTEX’lere ilişkin soruya “Her şey normal, her şey yolunda” yanıtını verdi. Yunan basınına göre Fidan, kablo çalışmalarına ilişkin NAVTEX sorununun çözüldüğünü söyledi. Türk diplomatik kaynakları da konunun çözüldüğünü bildirdi.
Protothema’nın haberine göre Fransa, 6 Kasım gecesi Ankara ve Lefkoşa’ya yeni bir bildirim gönderdi. Bildirimde Fransa’nın bu araştırmayla deniz yetki alanlarına ilişkin iddialar konusunda tavır almadığı belirtildi. Bildirimin, Ankara’nın başta talep ettiği güzergâh koordinatlarını içerip içermediği netlik kazanmadı.
Atina’dan karşı hamle
Yunanistan’ın Kandiye NAVTEX istasyonu 11 Kasım sabahı NAVWARN 1441/26 sayılı uyarıyı yayımladı. Uyarı, “yetkisiz bir istasyon” tarafından yayımlandığını öne sürdüğü Türkiye duyurusunu “geçersiz ve dayanaksız” ilan etti.
Atina, araştırma hatlarının önemli bölümünün uluslararası hukuk ve 4001/2011 sayılı Yunan yasasına göre kendi münhasır ekonomik bölgesi (MEB) ve kıta sahanlığı içinde kaldığını savundu. Uyarıda, bu alanlardaki çalışmaların 7 Haziran 2024, 11 Şubat 2026 ve 6 Kasım 2026 tarihli Yunan izinlerine göre yürütülmesi gerektiği belirtildi. Araştırmaları duyuran 1411/26 sayılı ilk Yunan NAVTEX’i yürürlükte kalıyor. Yeni uyarı ise 20 Mart 2027’de kendiliğinden iptal olacak.
Yunan diplomatik kaynakları, Fidan’ın sözlerine yanıt olarak “Türkiye’nin konuyu kendi içinde nasıl ele aldığı bizi ilgilendirmez” açıklamasını yapmıştı. Aynı kaynaklar, “İzin verme yetkisine sahip tek ülke Yunanistan’dır” ifadesini kullandı.
Başbakan Kiryakos Miçotakis 10 Kasım’da Yunanistan’ın “her an tüm ihtimallere hazır” olduğunu söyledi. Miçotakis, araştırma seferinin sorunsuz tamamlanacağını ifade etti.
Gemi Kandiye’den ayrıldı
Abeille Marengo, 10 Kasım akşamı Kandiye limanından ayrıldı. Yunanistan ve GKRY, araştırmalar için 6 Kasım’da NAVTEX yayımlamıştı. Yunanistan Dışişleri Bakanlığına göre lisans, Fransız Nexans şirketinin GSI adına yaptığı başvuru üzerine verildi.
Yunan basını, Türk NAVTEX’indeki “onay” ifadesinin kimin başvurusuna ve hangi koşullara dayandığının açıklanmadığına dikkat çekiyor.
Ekim’deki emsal
Ankara, Ekim ayında Suudi Arabistan ile Yunanistan’ı bağlayacak EMC veri kablosu için araştırma yapan Bahama bayraklı KOBI RUEGG gemisine de benzer bir formül uyguladı. Türkiye’nin 1042/26 sayılı NAVTEX’i, geminin çalışmalarını “Türkiye Cumhuriyeti’nin onayıyla” yürüttüğünü duyurmuştu. Atina o duyuruya da karşı NAVTEX ile itiraz etmişti.
Son Türk NAVTEX’i, araştırmayı engellemek yerine faaliyeti Türkiye onayına bağlı bir çalışma olarak kayda geçiriyor. Bu yaklaşım, KOBI RUEGG örneğinde olduğu gibi her iki tarafın da kendi yetki iddiasını korumasına olanak tanıyor. Geminin Türkiye’nin ilan ettiği hatlarda çalışmaya başlaması, sürecin bir sonraki somut göstergesi olacak
