TUSAŞ üretimi insansız hava aracı (İHA) AKSUNGUR aselBUOY 100P sualtı akustik dinleme sistemlerini Antalya açıklarında denize bıraktı. ASELSAN’ın geliştirdiği sistemler, Deniz Kuvvetlerinin TURNAs-26 İnsansız Deniz Sistemleri Tatbikatı’nda kullanıldı. Milli sonobuoy bu görevle ilk kez bir İHA’dan atılmış oldu.
TUSAŞ’ın cumartesi yaptığı açıklamaya göre AKSUNGUR, 3 adet aselBUOY 100P ve 1 adet sonobuoy taşıdı. Toplanan akustik veriler uydu üzerinden Ankara’ya aktarıldı. Merkezde işlenen veriler üzerinden sualtı hedefleri tespit edildi.
TUSAŞ açıklamasında, “Sualtı akustik verilerinin toplanması ve denizaltı harbine yönelik görevlerin desteklenmesi açısından önemli bir kabiliyet sunan bu entegrasyonla AKSUNGUR, deniz harekâtındaki çok yönlü görev yeteneklerini bir adım daha ileri taşıyor” ifadesine yer verdi.
Görev profili
Ankara’dan havalanan AKSUNGUR, görev bölgesine intikalini uydu üzerinden görüş hattı ötesi (BLOS) kontrolle yaptı. İHA, Antalya açıklarında bin feet irtifaya alçaldı. Sistemleri ASELSAN’ın İHA’lar için geliştirdiği ASELBUOY POD modüler atıcısıyla denize bıraktı.
Platform ardından 6 bin feet irtifaya tırmandı ve sinyal dinleme ile veri rölesi aşamasına geçti. Milli TEI-PD170 motorlarıyla bölgede yaklaşık 4 saat uçan AKSUNGUR, aselBUOY’lardan aldığı verileri Ankara’daki Yer Kontrol İstasyonu’nda bulunan entegre akustik veri aktarım merkezine iletti.
Pasif dinleme
aselBUOY 100P, NATO A boyutunda, pasif ve yönlü bir sonobuoy olarak denizaltı savunma harbi (DSH), arama kurtarma ve sualtı akustik araştırmaları için tasarlandı. Pasif sistem, aktif sonar sinyali yaymadan sualtındaki akustik izleri topluyor. Bu yöntem hem hedef denizaltıya hem de avcı platforma ait konum bilgisini gizli tutuyor.
Sistem 5–2400 Hz bandında çalışıyor ve 30 ile 150 metre olmak üzere iki farklı derinlikte konuşlandırılabiliyor. Veriler 96 VHF kanalından biriyle 20 kilometreye kadar mesafeye iletiliyor. Sonobuoy, programlanan çalışma süresinin sonunda kendini batırıyor.
ASELSAN projeye 2015 sonunda öz kaynakla başladı. İlk havadan atış testleri 2018’de Cessna tipi bir turboprop uçağa takılan atıcıyla yapıldı. ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol’un şubat ayındaki açıklamasına göre sistem, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ile imzalanan ilk üretim sözleşmesinin ardından bu yıl başında seri üretime geçti. Akyol, İHA’dan canlı atış testlerinin önümüzdeki haftalarda yapılacağını o tarihte duyurmuştu.
Dünyadaki örnekler
İHA’dan sonobuoy atımı dünyada daha önce yapıldı. ABD’li General Atomics Aeronautical Systems (GA-ASI), bir MQ-9 ile 24 Kasım 2020’de sonobuoy bıraktı. Bu, sabit kanatlı bir İHA’dan yapılan ilk atımdı. Şirket, sonobuoy verilerini uzaktan işleme kabiliyetini ilk kez 2017’de MQ-9A ile göstermişti.
GA-ASI, ABD Deniz Hava Sistemleri Komutanlığı (NAVAIR) ile birlikte 27 Şubat 2024’te Kaliforniya’daki W-291 test sahasında MQ-9B SeaGuardian’dan 10 sonobuoy attı. Ocak 2025’teki testte ise SeaGuardian, sonobuoy atıcı podlarıyla sualtı hedeflerini tespit edip takip etti. Ocak 2026’da açıklanan testlerde çoklu statik aktif koherent (MAC) sonobuoylar ilk kez insansız bir uçaktan atıldı.
Çoklu statik aktif koherent (MAC) sistem, ABD Donanmasının P-3C ve P-8A Poseidon deniz karakol uçakları için geliştirildi. Sistemin üç bileşeni var: AN/SSQ-125 kaynak sonobuoyu, AN/SSQ-101 alıcı sonobuoyu ve uçaktaki işleme yazılımı. Kaynak sonobuoy, komutla farklı dalga formlarında ses darbesi üretiyor.
Bunlar arasında uzun mesafeye yayılabilen düşük frekanslı koherent tonlar da bulunuyor. Sahaya dağıtılan ayrı alıcılar, denizaltıdan farklı açılarla yansıyan yankıları topluyor. Tek bir sonarın baktığı açıdan saklanmaya çalışan hedefin tespiti bu yöntemle zorlaşıyor. MAC, eski IEER sisteminin yerini aldı; IEER, sesi küçük patlayıcı yüklerle üreten koherent olmayan bir sistemdi. Koherent darbeler Doppler etkisiyle hedef hızına duyarlılık sağlıyor ve dip kaynaklı yankı karmaşasını bastırıyor. MAC, DIFAR ve DICASS tipi sonobuoylara kıyasla daha az şamandırayla daha geniş alanda arama yapılmasına imkân tanıyor.
Çin ise Wing Loong X’i Kasım 2025’teki Dubai Airshow’da tanıttı. Pekin, İHA’nın sonobuoy atabildiğini, akustik veriyi yapay zekâyla analiz edebildiğini ve hafif denizaltı torpidosu taşıyabildiğini öne sürüyor. Bu kabiliyete ilişkin gerçek atış testi kamuoyuyla paylaşılmadı.
Naval News, 2021’de TUSAŞ hedefine ulaşırsa AKSUNGUR’un sonobuoy atan ikinci operasyonel İHA olacağını yazmıştı. Planlanan takvim gecikse de AKSUNGUR, bu kabiliyeti kamuoyu önünde gösteren sınırlı sayıdaki platform arasına girdi.
DSH görevleri geleneksel olarak yüksek uçuş maliyetli deniz karakol uçakları (DKU) ve helikopterlerle yürütülüyor. Uzun havada kalış süreli (MALE) İHA’lar, mürettebat riskini ortadan kaldırıyor ve devriye maliyetini düşürüyor. Uydu kontrolü, görev sahasından binlerce kilometre uzaktaki merkezlere anlık sualtı verisi akışı sağlıyor.
TUSAŞ’a göre tatbikat, AKSUNGUR’un havada kalış, faydalı yük ve uydu kontrol kabiliyetlerinin DKU’larla müşterek görevlerdeki önemini ortaya koydu. İHA’nın akustik dinleme ağını uzun süre ayakta tutması, insanlı uçakların devriye yükünü hafifletebilir.
Deniz Kuvvetleri, AKSUNGUR’u Ekim 2021’den bu yana kullanıyor. TUSAŞ, sonobuoy izleme, atma ve veri işleme kabiliyetini aşamalı bir projeyle platforma kazandırmayı hedefliyor. Şirket, 2023’te AKSUNGUR’a torpido entegrasyonu üzerinde de çalıştığını göstermişti. 24 metre kanat açıklığına sahip İHA, 750 kilogram faydalı yük taşıyabiliyor.
