SON GELİŞMELER
- İran, ABD’nin teklifini reddetti: “Aşırı” buldu
- IAEA Başkanı: ABD–İran görüşmeleri hafta sonu Pakistan’da yapılabilir
- Irak, ölümcül saldırı sonrası ABD maslahatgüzarını çağırdı
- İran Meclis Başkanı’ndan sert uyarı: “ABD askerleri Netanyahu’nun hesaplarının kurbanı olabilir”
- Trump: İran’dan “önemli bir jest” geldi, Hürmüz akışıyla bağlantılı
- Trump: “ABD doğru kişilerle görüşüyor, İran anlaşmaya istekli”
- ABD, 82. Hava İndirme Tümeni’nden binlerce askeri Orta Doğu’ya göndermeye hazırlanıyor
İran, ABD’nin teklifini reddetti: “Aşırı” buldu
İran, ABD tarafından sunulan savaşı sona erdirme teklifini reddettiğini açıkladı. Devlet medyasına göre Tahran, öneriyi “aşırı” olarak değerlendirdi.
İran devlet televizyonunun İngilizce yayın yapan kanalı Press TV’nin aktardığına göre, üst düzey bir siyasi güvenlik yetkilisi, ABD’nin teklifinin incelendiğini ancak kabul edilmediğini belirtti.
Yetkili, olası bir çatışma durdurma sürecinin yalnızca İran’ın kendi şartları ve belirlediği zaman çizelgesi doğrultusunda gerçekleşeceğini vurguladı. Açıklamada, ABD eski Başkanı Donald Trump’ın sürecin ne zaman sona ereceğini belirlemesine izin verilmeyeceği ifade edildi.
“İran, savaşı kendi belirlediği koşullar karşılandığında ve uygun gördüğü zamanda sona erdirecektir,” diyen yetkili, Washington’un teklifini “aşırı” olarak nitelendirdi.
Aynı yetkili, daha önceki diplomatik girişimlere de değinerek, ABD’yi samimi bir diyalog yürütmemekle suçladı. Mevcut teklifin ise gerilimi azaltmak yerine tırmandırmayı amaçlayan bir hamle olduğu öne sürüldü.
IAEA Başkanı: ABD–İran görüşmeleri Pakistan’da yapılabilir
Rafael Grossi, ABD ile İran arasında olası görüşmelerin bu hafta sonu Pakistan’ın başkenti İslamabad’da gerçekleştirilebileceğini söyledi.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Başkanı Grossi, İtalyan gazetesi Corriere della Sera’ya verdiği röportajda, “Bu hafta sonu İslamabad’da görüşmeler olabilir” ifadelerini kullandı ancak ayrıntı vermedi.
Gündemde füzeler, milisler ve güvenlik garantileri var
Grossi, olası görüşmelerin yalnızca nükleer programla sınırlı kalmayacağını belirterek, İran’ın füze programı, bölgedeki müttefik milis gruplar ve Tahran’a yönelik güvenlik garantilerinin de masada olmasının beklendiğini söyledi.
IAEA Başkanı ayrıca, kısa vadede uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin sınırlandırılmasına yönelik diplomatik seçeneklerin değerlendirildiğini ifade etti. Bu çerçevede, belirli bir süre için zenginleştirmenin durdurulması ve konunun ilerleyen yıllarda yeniden ele alınması gibi formüllerin gündemde olabileceğini belirtti.
Tahran: “Hiçbir görüşme yok”
İran’ın Pakistan Büyükelçisi Rıza Amiri Mogaddam, ABD ile doğrudan veya dolaylı herhangi bir müzakere yapılmadığını söyledi.
Mogaddam, “Bu tür haberleri biz de medyadan duyduk. Ancak bildiğimiz kadarıyla iki ülke arasında hiçbir görüşme gerçekleşmedi” dedi. İranlı diplomat, buna karşın “dost ülkelerin” savaşı sona erdirmek amacıyla taraflarla temas halinde olduğunu ifade etti.
Bu açıklama, ABD Başkanı Donald Trump’ın İranlı yetkililerle “verimli görüşmeler” yapıldığı yönündeki iddialarının Tahran tarafından yalanlanmasının ardından geldi.
Çin’den diplomasiye destek
Lin Jian, Pakistan’ın olası arabuluculuk girişimine destek vererek, ateşkes ve diyalog çağrısında bulundu.
Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Lin, “Ateşkes ve barış görüşmeleri öncelikli olmalı. Çin, gerilimi azaltmaya yönelik tüm çabaları destekliyor” dedi.
Lin ayrıca, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz yollarının güvenliğinin uluslararası toplum için kritik öneme sahip olduğunu vurguladı.
Belirsizlik sürüyor
Taraflardan gelen çelişkili açıklamalar, ABD ile İran arasında resmi bir müzakere sürecinin başlayıp başlamadığına ilişkin belirsizliği artırıyor.
Diplomatik kaynaklar, görüşmeler gerçekleşse dahi bunun kapsamı ve tarafların katılım düzeyinin henüz netleşmediğine dikkat çekiyor.
15 maddelik teklif: Washington’dan Tahran’a sert şartlar
ABD’nin, İran ile savaşı sona erdirmeyi amaçlayan 15 maddelik bir plan kapsamında Tahran’dan zenginleştirilmiş uranyum stoklarını kaldırmasını ve nükleer faaliyetlerini sınırlamasını talep ettiği öne sürüldü.
Konuya aşina Orta Doğulu yetkililere göre, teklif; İran’ın tüm zenginleştirilmiş uranyumunu ülke dışına çıkarması, uranyum zenginleştirme kapasitesinden vazgeçmesi ve balistik füze programına kısıtlamalar getirmesi karşılığında kapsamlı yaptırım hafifletmesini içeriyor.
Planın ayrıca İran’ın Hezbollah, Houthis ve Hamas gibi bölgedeki müttefik gruplara verdiği desteği kesmesini de şart koştuğu belirtiliyor.
Plan İran’a iletildi, ancak resmi müzakere yok
Kaynaklara göre teklif İran’a iletildi. Ancak Tahran yönetimi, ABD ile doğrudan ya da dolaylı herhangi bir müzakere yürütüldüğünü reddediyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baghaei, “İran ile ABD arasında herhangi bir görüşme yok” dedi. Baqaei, buna karşın Pakistan dahil bazı ülkeler üzerinden mesaj trafiğinin sürdüğünü doğruladı.
Pakistan arabuluculuğu öne çıkıyor
Pakistan’ın ABD ile İran arasında dolaylı görüşmelere ev sahipliği yapma teklifinin somutlaşmaya başladığı değerlendiriliyor.
Pakistanlı güvenlik analistleri, dolaylı temaslarda “önemli ve hızlı ilerleme” kaydedildiğini açıkladı. sürecin Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif ve Genelkurmay Başkanı Asim Munir tarafından desteklendiği belirtildi.
Pakistan, Mısır ve Türkiye’nin, artan gerilim karşısında ateşkes için arabuluculuk girişimlerini hızlandırdığı ifade ediliyor.
Trump: “Müzakereler sürüyor”
ABD Başkanı Donald Trump, görüşmelerin devam ettiğini belirterek, “Doğru liderlerle konuşuyoruz ve bir anlaşma yapmak istiyorlar” dedi.
Trump ayrıca İran’daki savaşın “fiilen kazanıldığını” öne sürerken, Tahran’ın petrol ve gazla bağlantılı “yüksek değerli bir jest” sunduğunu iddia etti. Ancak bu iddiaya ilişkin ayrıntı paylaşmadı.
ABD tarafında görüşmelere Jared Kushner, Steve Witkoff, Marco Rubio ve JD Vance’in dahil olduğu belirtildi.
Piyasalar tepki verdi
Diplomasi ihtimaline yönelik temkinli iyimserlik, enerji piyasalarına da yansıdı. Brent petrol fiyatı, 104 doların üzerini gördükten sonra yeniden 95 doların altına geriledi.
Irak, ölümcül saldırı sonrası ABD maslahatgüzarını çağırdı
Irak, ülkenin batısındaki Anbar vilayetinde bir askeri sağlık tesisine düzenlenen ve çok sayıda askerin ölümüne yol açan saldırının ardından Bağdat’taki ABD Büyükelçiliği’nin maslahatgüzarını çağırdı.
Irak Savunma Bakanlığı, Habbaniyah’daki askeri kliniği hedef alan hava saldırısında en az yedi askerin hayatını kaybettiğini, 13 askerin de yaralandığını açıkladı. Saldırıyı kimin gerçekleştirdiğine dair resmi bir açıklama yapılmadı.
Askeri sözcü Sabah Al-Numan, saldırıyı “kınanacak bir eylem” olarak nitelendirerek, Irak’ın bölgesel çatışmalardan uzak durma çabalarına rağmen askeri hedeflere yönelik saldırıların sürdüğünü söyledi.
Bağdat’tan sert tepki: “Uluslararası hukukun ihlali”
Irak hükümeti, ABD maslahatgüzarına resmi protesto notası verdiğini ve saldırının uluslararası hukukun açık bir ihlali olduğunu bildirdi.
Bağdat yönetimi, Birleşmiş Milletler Şartı kapsamında “mevcut tüm araçlarla” yanıt verme hakkını saklı tuttuğunu açıkladı ve konunun Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne taşınacağını duyurdu.
Savunma Bakanlığı da saldırının tıbbi tesislere yönelik olması nedeniyle uluslararası normların “bariz ve ciddi ihlali” olduğunu vurguladı.
Irak’taki Haşdi Şabi Güçleri Gerilimi Tırmandırıyor
Yetkililer, saldırının son dönemde Irak’taki Haşdi Şabi (Halk Seferberlik Güçleri – PMF) hedeflerine yönelik artan saldırıların bir parçası olduğunu belirtiyor.
Irak Başbakanı, acil güvenlik toplantısının ardından yaptığı açıklamada Halk Seferberlik Güçleri’ne desteğini yineleyerek, bu yapının “ulusal güvenliğin temel unsurlarından biri” olduğunu ifade etti.
Haşdi Şabi güçleri, resmi olarak Irak devletine bağlı olsa da bazı unsurlarının İran ile yakın ilişkileri bulunuyor. Bu gruplar son dönemde ABD üsleri ve diplomatik tesislerini hedef alan saldırılarla ilişkilendiriliyor.
Güvenlik riski büyüyor
Anbar, Musul ve ülkenin farklı bölgelerinde art arda yaşanan saldırılar, Irak’ta güvenlik riskinin yeniden tırmandığına işaret ediyor.
Bağdat yönetimi, güvenlik güçlerine saldıran, sivil altyapıyı hedef alan veya diplomatik misyonları tehdit eden kişi ve gruplar hakkında tutuklama emri çıkarılacağını açıkladı.
Yetkililer, son saldırının hem iç güvenlik dengeleri hem de ABD–Irak ilişkileri açısından yeni bir gerilim dalgası yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
İran Meclis Başkanı’ndan sert uyarı: “ABD askerleri Netanyahu’nun hesaplarının kurbanı olabilir”
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, ABD’nin Orta Doğu’daki askeri yığınağını yakından izlediklerini belirterek Washington’a sert bir uyarıda bulundu.
Galibaf, X platformunda yaptığı açıklamada, “Bölgedeki tüm ABD hareketlerini, özellikle asker sevkiyatlarını yakından takip ediyoruz” dedi. ABD askerlerinin İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun politikalarının “kurbanı olabileceğini” öne süren Ghalibaf, “Topraklarımızı savunma kararlılığımızı sınamayın” ifadelerini kullandı.
ABD’nin askeri yığınağı artıyor
Galibaf’ın açıklamaları, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını artırdığı bir dönemde geldi.
Associated Press’in haberine göre, ABD ordusu 82. Hava İndirme Tümeni’nden 1.000’den fazla askeri Orta Doğu’ya konuşlandırdı. Ayrıca yaklaşık 5.000 deniz piyadesi ve binlerce denizciyi taşıyan amfibi birliklerin de bölgeye sevk edildiği bildirildi.
