Yeni Savunma Bakanı Dan Jarvis, İngiltere’nin uzun süredir ertelenen savunma yatırım planı için Hazine’den 1,5 milyar sterlinlik ek kaynak sağladı; tutarın büyük bölümü, Rusya ve İran’a yönelik caydırıcılığı artırmak amacıyla insansız hava araçlarına ayrılacak.
Plan, Başbakan Keir Starmer’ın Salı sabahı bir savunma şirketinde yapacağı açıklamayla kamuoyuna duyurulacak. Fırkateynlerden nükleer denizaltılara kadar düzineyle projeyi kapsayan 80 sayfalık belge, aynı gün Avam Kamarası’nda milletvekillerine sunulacak.
Görüşmeler, 18 milyar sterlinlik finansman açığı nedeniyle gerilim yaratmış ve bir önceki Savunma Bakanı John Healey’nin istifasına yol açarak İngiltere’nin NATO taahhütleri konusunda soru işaretleri doğurmuştu. İki kaynağa göre Jarvis, Maliye Bakanı Rachel Reeves’i selefine vaat edilen 13,5 milyar sterlinin biraz üzerinde bir kaynağı Savunma Bakanlığı’na ayırmaya ikna etti; bu adımla açık 15 milyar sterlin azaldı.
Anlaşma, insansız hava araçları için halihazırda taahhüt edilmiş 4 milyar sterlinlik harcamanın önümüzdeki dört yılda 5 milyar sterline çıkarılmasına olanak tanıyor. Ek fonun bir bölümü, diğer bakanlıkların sermaye bütçelerinden en az yüzde 1 kesinti yapmasıyla karşılandı.
Maliye Bakanı’na yakın bir kaynak, Healey’den farklı olarak Jarvis’in başbakan üzerinden değil doğrudan Reeves ile müzakere etmesinin anlaşmayı kolaylaştırdığını belirtti. Jarvis bir hafta önce 1 milyar sterlinlik ek kaynak sağlamış, son turda daha fazlasını talep etmişti.
Ek taahhütler kapsamında, Hampshire’ın Fareham bölgesinde Kraken Technology tarafından üretilen insansız sürat tekneleri Kraliyet Deniz Piyadeleri komandolarına sağlanacak. Askeri kaynaklara göre tekneler, ABD ile İran arasında kalıcı bir barış anlaşmasına varılması halinde Hürmüz Boğazı’ndaki barış gücü misyonunda, yaklaşan düşman insansız hava araçlarının tespitinde görev alacak.
Kraliyet Donanması ayrıca hava, deniz ve su altı insansız sistemleriyle koordineli çalışabilen altı adet “hibrit” hava savunma fırkateyni inşa edecek. Çok amaçlı bu savaş gemilerinin, 2030’ların ortasında mevcut Tip 45 muhriplerinin yerini alması ve İngiltere’nin deniz hava savunmasının ana unsuru olması planlanıyor.
Starmer, planın hem istihdam yaratacağını hem de ulusal güvenliği güçlendireceğini savunarak, açıklamanın “Birleşik Krallık genelinde büyümeyi teşvik ederek sanayi tabanımıza ihtiyaç duyduğu güveni, kesinliği ve desteği sağlayacağını” söyledi.
Olası bir sonraki başbakan olarak görülen Andy Burnham da Pazartesi günü Manchester’da yaptığı konuşmada, gelecekteki kamu alımlarının “İngiliz tedarikçilerin daha istikrarlı ve rekabetçi hale gelmesine” dayanacağını ve bu ilkenin savunma yatırım planına da uygulanacağını belirtti. Burnham’ın müttefikleri, eski askeri komutanların İngiltere’nin yeterli taahhütte bulunmadığı yönündeki uyarıları üzerine yeni başbakanın konuyu gerekirse yeniden gündeme getirme hakkını saklı tutacağını ifade etti.
Eski Silahlı Kuvvetler Komutanı Tony Radakin hafta sonu, İngiltere’nin olası bir Rus saldırganlığını caydırmada “yetersiz kalma” riskine dikkat çekmiş ve savunma kararlarının Kremlin tarafından nasıl algılanacağını ölçen bir “Moskova testi” uygulanmasını istemişti.
Starmer, İngiltere’nin 2035’e kadar gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 3,5’ini savunmaya ayırmasını taahhüt etmişti; bu, 2027 için öngörülen yüzde 2,6’lık harcamaya kıyasla yaklaşık 30 milyar sterlinlik artış anlamına geliyor. Healey 2030’a kadar oranın yüzde 3’e çıkarılmasını talep etmiş, ancak başbakan yüzde 2,68’lik daha mütevazı bir artışa razı olmuştu.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Pazartesi günü İngiltere’nin taahhütlerini sonunda yerine getireceğinden emin olduğunu, ancak yüzde 3,5 hedefine “tek bir büyük adımla” ulaşılmasını beklemediğini söyledi. Rutte, savunma harcamasının ekonomik değerine de dikkat çekti: “Savunma harcaması aynı anda iki amaca hizmet eder. Birincisi, bir hükümetin en önemli önceliği olan ülkeyi güvende tutmaktır. İkincisi ise bu yatırımın yarattığı etkidir; ülkeyi güçlü tutmanın yanı sıra istihdam da yaratır.”
