İspanya Savunma Bakanlığı’nın, ileri seviye jet eğitim uçağı ihtiyacını karşılamak amacıyla başlattığı Entegre Eğitim Sistemi – Muharebe (ITS-C) programında ilk aşamanın kapsamı netleşti. Airbus Defence and Space ile Turkish Aerospace ortaklığında yürütülen proje kapsamında, ilk fazda 30 adet HÜRJET jet eğitim uçağı tedarik edilecek.
Toplam 2,6 milyar avro bütçeyle onaylanan program, yarım asırdır hizmette olan F-5 ileri seviye eğitim uçaklarının yerini almayı ve İspanya Hava ve Uzay Kuvvetleri’nin tüm ileri eğitim sürecini kapsayan modern bir eğitim mimarisi oluşturmayı hedefliyor. Programın merkez üssü, Extremadura bölgesindeki Talavera la Real Hava Üssü olacak.
Program Üst Tavanı 45, Bağlayıcı Sözleşme 30 Uçak
Bakanlar Kurulu’nun ekim ayında aldığı kararla program, 45 uçağa kadar tedariki mümkün kılan bir üst tavanla onaylandı. Ancak imzalanan sözleşme ve açıklanan uygulama takvimi, ilk ve şu an için bağlayıcı alımın 30 uçakla sınırlı olduğunu ortaya koyuyor. Böylece programın çerçevesi ile fiilen sözleşmeye bağlanan ilk faz arasındaki ayrım netleşmiş oldu.
İki Aşamalı Uygulama Takvimi
Program, eş zamanlı yürütülecek iki ana aşamadan oluşuyor:
- Birinci aşama (2028–2029):
30 adet HÜRJET’in ilk konfigürasyonlarıyla üretilmesi, İspanya’da sertifikasyonu ve kademeli olarak teslim edilmesi. - İkinci aşama (2031–2035):
Aynı 30 uçağın, müşteri gereksinimlerine uygun şekilde İspanyol ulusal sistemleriyle dönüştürülmesi ve nihai teslimatlarının tamamlanması.
Dönüşüm sürecinde ilk iki uçağın Getafe’deki Airbus tesislerinde, kalan 28 uçağın ise İspanya’da kurulacak Uçak Dönüşüm Merkezinde modernize edilmesi planlanıyor.
Sanayi Katılımı ve Eğitim Altyapısı
Program kapsamında Airbus, İspanya’daki ulusal koordinatör rolünü üstlenirken; görev ve eğitim sistemleri, aviyonik bilgisayarlar, ses yönetim sistemleri, görev kayıt ve silah simülasyonları gibi alanlarda çok sayıda İspanyol savunma ve teknoloji şirketi projeye dâhil edilecek.
Ayrıca Talavera la Real Hava Üssü’nde, Yer Tabanlı Eğitim Sistemi (GBTS) kurulacak. Bu yapı; görev simülatörleri, sanal gerçeklik sistemleri, bilgisayar tabanlı eğitim ve çok amaçlı eğitim alanlarını kapsayacak. Hizmet paketi, yeni filonun yüksek kullanılabilirliğini ve eğitim merkezinin kesintisiz işletilmesini de içerecek.
Stratejik Hedef
Airbus yetkilileri, programın yalnızca mevcut ihtiyacı karşılamayı değil; aynı zamanda İspanya’nın savunma sanayiinde teknoloji kazanımı, sanayi katılımı ve operasyonel egemenliğini güçlendirmeyi amaçladığını vurguluyor.
Özetle, ITS-C programı 45 uçağa kadar genişleyebilecek bir planlama tavanıyla onaylanmış olsa da, ilk ve bağlayıcı sözleşme fazı 30 uçak üzerinden hayata geçiriliyor. Programın ilerleyen yıllarda ek alımlarla genişleyip genişlemeyeceği ise ileride alınacak siyasi ve bütçesel kararlara bağlı olacak.
Bu kapsamda, Airbus ve TAI ortaklığında kurulan UTE’ye, “projenin teknik geliştirilmesi açısından yeterli yetkinliğe sahip tek yapı olması ve idare lehine önemli iyileştirmelerin müzakere edilmesi” gerekçesiyle 2,6 milyar avro tutarında bir sözleşme verildi. Söz konusu sözleşme, F-5 uçaklarının yerini alacak AE.09 numaralı Avcı ve Saldırı Uzmanlığı için Entegre Eğitim Sistemi (ITS-C) programını kapsıyor.
Infodefensa’nın daha önce bildirdiği üzere, yarım asırdır hizmette olan ve kullanım ömrünün sonuna yaklaşan F-5 ileri seviye eğitim uçaklarının yerini alacak bu yeni platform sayesinde, Hava ve Uzay Kuvvetleri Talavera la Real Hava Üssü’nde savaş pilotları için modern bir eğitim altyapısına kavuşacak.
İhale kararında uçak sayısı açıkça belirtilmese de, Bakanlar Kurulu’nun ekim ayında 45 adede kadar eğitim uçağı alımını onayladığı biliniyor. Buna karşın Türk basını ve sektör kaynakları, ilk paket için 30 uçak üzerinde mutabakata varıldığını aktarıyor.
Türkiye Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Türkiye’de üretilen ilk jet eğitim uçağı Hürjet, İspanya Hava ve Uzay Kuvvetleri tarafından 30 adetlik ihracat paketi için resmen seçildi. Bu, savunma sanayimiz açısından tarihi bir ihracat başarısıdır” ifadelerini kullandı.
TAI CEO’su Mehmet Demiroğlu da sözleşmenin imzalandığını doğruladı ancak uçak sayısına ilişkin detay paylaşmadı.
Bu nedenle, 2,6 milyar avroluk bütçe kalemi değiştirilmediği ve 45 uçak için planlandığı dikkate alındığında, nihai uçak sayısının ne olacağı henüz netlik kazanmış değil.
Bütçe ve Takvim
İhale kararına göre harcama takvimi şu şekilde belirlendi:
2026’da 260 milyon, 2027’de 281 milyon, 2028’de 198 milyon, 2029’da 208 milyon, 2030’da 208 milyon, 2031’de 250 milyon, 2032’de 270 milyon, 2033’te 301 milyon, 2034’te 312 milyon ve programın tamamlanacağı 2035’te 312 milyon avro. Bu rakamlar vergiler hariç olarak hesaplandı.
Savunma Bakanlığı, ITS-C programının; avcı ve saldırı pilotlarının eğitim kapasitesini güncelleyerek, yeni ve karmaşık güvenlik senaryolarında operasyonel hazırlık seviyesini yükseltmeyi hedeflediğini vurguluyor.
Sanayi Katılımı ve Finansman
Airbus DS İspanya, programda ulusal koordinatör ve havacılık sanayiinin ana yüklenicisi rolünü üstlenecek. Airbus’ın İspanya yapılanmasına ek olarak Aciturri, Aernnova, Aertec, Airtificial, Amper, Centum, CESA, CLUE, GMV, Grabysur, Indra, Grupo Oesía, Orbital ve Sener olmak üzere toplam 15 yerli şirket projeye dâhil olacak.
Program ayrıca Sanayi Bakanlığı’ndan sağlanacak 1,04 milyar avroluk krediyle desteklenecek. Bu finansman 2025–2029 döneminde beş taksit halinde dağıtılacak. Teslimatların 2028’de başlaması, ilk uçakların 2029/2030 eğitim döneminde aktif olarak kullanılması, İspanyol konfigürasyonuna sahip ilk platformların ise 2031’den itibaren hizmete girmesi planlanıyor.
Hürjet Tabanlı Yeni Eğitim Uçağı
Hürjet tabanlı yeni eğitim uçağının en az 30 yıl hizmet vermesi öngörülüyor. Hâlen geliştirme aşamasında bulunan ve iki prototipi uçuşta olan platform; Mach 1,2 azami hız, 45.000 ft irtifa, 17.000 libre itki üreten F404-GE-102 motoru ve gelişmiş aviyonik sistemleriyle dikkat çekiyor.
Uçak; eğitim görevlerinin yanı sıra hafif taarruz, Red Air rolü ve akrobasi görevlerinde de kullanılabilecek şekilde tasarlandı. Program kapsamında Hürjet’in, yerli sistemlerle donatılarak “İspanyollaştırılması” hedefleniyor.
Sözleşme; uçaklara ek olarak yer tabanlı simülasyon sistemi (GBTS), Eğitim Yönetim Sistemi (TMS) ve sentetik ortam çözümlerini de kapsıyor. Bu yapı, gerçek uçuş saatlerine olan ihtiyacı azaltarak eğitim verimliliğini artırmayı ve maliyetleri düşürmeyi amaçlıyor.
Savunma Bakanlığı, programın aynı zamanda nitelikli istihdam yaratacağını, teknoloji transferi yoluyla İspanya’nın endüstriyel ve teknolojik kapasitesini güçlendireceğini vurguluyor. Bu kapsamda Airbus DS İspanya, Hürjet’i İspanyol konfigürasyonuna dönüştürmek için özel bir merkez kuracak; Hava ve Uzay Kuvvetleri ise Talavera la Real (Badajoz) Hava Üssü’nün altyapısını genişletecek.
Kaynak: Infodefensa, Ajanslar,
