Kanada, 5 milyar Kanada dolarını (yaklaşık 3,6 milyar ABD doları) aşan bir bedelle İsveçli savunma devi Saab’dan altı adet GlobalEye Havadan Erken Uyarı ve Kontrol (AEW&C) uçağı satın alacak. Başbakan Mark Carney, bu anlaşmayı 27 Mayıs’ta Ottawa’da düzenlenen CANSEC savunma fuarında kamuoyuyla paylaştı.
Carney’nin açıklaması, Saab ile resmi müzakerelerin başladığına işaret etti; ancak sözleşmenin imzalanma tarihi henüz açıklanmadı.
Stratejik Kapasite ve Yerli Üretim
GlobalEye, Kanada’nın Kuzey Kutbu’ndaki tehdit algılama ve caydırıcılık kapasitesini doğrudan güçlendirecek. Hava gözetleme sistemi 650 kilometre menzile sahip olup Kanada Silahlı Kuvvetleri’ne gerçek zamanlı istihbarat toplama imkânı sunuyor.
Carney, “Gelişmiş sensörler ve görev sistemlerinden oluşan bir pakete sahip olan Saab’ın GlobalEye’ı, Kanada Silahlı Kuvvetleri’nin Kuzey Kutbu’ndaki tehditleri tespit etmesi ve caydırması için kilit bir kaynak olacak” dedi. “Bu, Kanada’nın stratejik özerkliğini güçlendiriyor, Kanada’da istihdam yaratıyor ve Kanada’nın küresel lider konumunu pekiştiriyor.”
Uçak, Toronto’da üretilen Bombardier 6500 iş jeti platformu üzerine inşa ediliyor. Carney, önümüzdeki 15 yılda sipariş edilmesi beklenen yaklaşık 40 GlobalEye uçağının en az üçte birinin Kanada’da üretileceğini açıkladı.
Hükümet yetkilileri, yeni AEW&C kapasitesinin Kanada’nın ABD-Kanada ortaklığı NORAD’a (Kuzey Amerika Hava-Uzay Savunma Komutanlığı) yaptığı katkıları pekiştireceğini ve uzak bölgelerle Kuzey Kutbu’ndaki operasyonel erişimi iyileştireceğini vurguladı.
Saab CEO’su Micael Johansson da anlaşmayı olumlu karşıladığını belirterek şunları söyledi: “GlobalEye, Kanada Kraliyet Hava Kuvvetleri’ne kanıtlanmış bir kapasite, Kanada’ya egemenlik hakkı ve Kanada sanayisine kapsamlı ve nitelikli iş imkânı sunuyor.”
Savunma Harcaması Hamlesi ve ABD ile Gerilim
Bu satın alma, Kanada’nın 2025’te başlattığı kapsamlı savunma yatırım programının bir parçası. Hükümet, önümüzdeki on yıl içinde savunma alımlarına 180 milyar, savunma ve güvenlik altyapısına ise 290 milyar Kanada doları harcamayı taahhüt etti.
Savunma bütçesindeki bu sıçrama kısmen ABD Başkanı Donald Trump’ın baskısıyla hız kazandı. Trump yönetiminin Kanada’ya uyguladığı gümrük tarifeleri ve ekonomik yaptırım tehditleri, Ottawa’yı savunma politikasını yeniden yapılandırmaya yöneltti.
Carney, savunma alımlarını mümkün olduğunca yerli firmalar üzerinden gerçekleştirme politikasını hayata geçirirken, ABD’ye olan teçhizat bağımlılığını da azaltmayı hedefliyor. Başbakan, Haziran 2025’te yaptığı açıklamada “Savunma sermaye harcamalarımızın dörtte üçünü artık Amerika’ya göndermemeli yiz” demişti.
Bu çerçevede Kanada, 88 adet F-35 alımını da gözden geçiriyor. Hükümet şu ana kadar yalnızca 16 uçağın bedelini ödedi. Saab, Kanada’ya yerli üretim teklifi eşliğinde Gripen savaş uçağını da sunmuş olup bu süreç hâlâ devam ediyor. Carney, GlobalEye alımının Gripen teklifini de kapsayan daha geniş bir paketin parçası olup olmadığı sorusuna yanıt vermedi.
CANSEC fuarı bu yıl rekor bir ilgiyle karşılaştı; organizatörler ziyaretçi sayısının olağan 14.000 kişilik rakamın belirgin biçimde üzerine çıkarak 20.000’e ulaşmasını bekliyor.
