ABD ile Çin arasındaki artan jeopolitik rekabet, Washington’u donanma kapasitesini hızla artırmaya yöneltirken, bu süreçte Türkiye ile deniz platformları alanında iş birliği ihtimalini gündeme getirdi. Türkiye ve ABD, ABD Donanması’nın üretim darboğazlarını aşmak amacıyla geçen yıldan bu yana gemi inşası konusunda görüşmeler yürütüyor.
Ankara, son yıllarda askeri ve sivil gemi inşasında önemli bir üretim gücü hâline geldi. Türkiye’deki tersaneler, Türk Donanması ve Pakistan Donanması için eş zamanlı olarak 30’dan fazla gemi inşa edebilecek kapasiteye sahip.
Türk savunma sanayii şirketleri, Milli Gemi (MİLGEM) Projesi kapsamında farklı sınıflarda savaş gemileri için yerli tasarımlar geliştirdi. Yetkililere göre ABD’li temsilciler, Türkiye’nin gemi bileşenleri tedarik etme kapasitesini incelerken, ABD Donanması için ek fırkateyn inşası olasılığı da görüşmelerde ele alındı.
ABD’de Gemi İnşa Krizi
Trump yönetimi, hem ABD’nin gemi inşa kapasitesini canlandırmayı hem de donanma filosunu genişletmeyi hedefliyor. Ancak Washington, onlarca yıl süren yetersiz yatırımlar nedeniyle ciddi üretim sorunlarıyla karşı karşıya. Bu kapsamda ABD, daha önce Japonya ve Güney Kore gibi Asyalı müttefiklerinden teknik destek aldı.
Bu sürecin en somut örneklerinden biri, Güney Kore merkezli Hanwha Group’un Aralık 2024’te Pennsylvania eyaletindeki Philly Shipyard’ı 100 milyon dolara satın alması oldu. Şirket, yıllık 20 gemi üretmeyi hedeflese de ABD genelinde gemi inşa projeleri hâlâ ciddi engellerle karşılaşıyor.
Aralık 2025’te ABD Donanma Bakanı John Phelan, Pentagon’un İtalyan gemi üreticisi Fincantieri ile yürüttüğü Constellation sınıfı fırkateyn programını iptal ettiğini duyurdu. Wisconsin’de inşa edilmesi planlanan bu gemiler, üretim sorunları nedeniyle rafa kaldırıldı.
Yurt Dışı İnşa Seçeneği Masada
ABD yasaları, Donanma savaş gemilerinin yurt dışında inşa edilmesini büyük ölçüde yasaklıyor. Türkiye’nin ABD tersanelerine doğrudan yatırım yapması da olası görülmüyor. Ancak ABD Başkanı Donald Trump, bu engelleri aşmak için müttefik ülkelerde gemi inşası seçeneğinin değerlendirilebileceğini açıkladı.
Trump, Ocak ayında yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: “Eskiden günde bir gemi inşa ederdik. Artık gemi inşa etmiyoruz. Bunu yeniden başlatmak istiyoruz. Gerekirse müttefiklerimizi de kullanacağız.”
Savunma İş Birliği ve Siyasi Engeller
Bir ABD yetkilisi, Middle East Eye’a yaptığı açıklamada, Türkiye ile yürütülen görüşmelerin ABD gemi inşa krizinin ciddiyetini ortaya koyduğunu belirtti.
Ancak Türkiye ile daha derin savunma iş birliği, Ankara’nın 2019’da Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın alması nedeniyle Kongre’nin incelemesine takılabilir. Buna rağmen bazı eski ABD’li yetkililer, gemi inşasının yaptırımları aşarak ilişkileri yeniden güçlendirebilecek bir alan olduğunu savunuyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan bir yetkili de Savunma Bakanlığı’nın alternatif üretim tesisleri arayışında olduğunu doğruladı.
Türk Tersanelerinin Avantajı
Türkiye’de savunma sanayii uzmanı Kubilay Yıldırım’a göre ABD, gemi inşasında eş zamanlı üç büyük sorunla mücadele ediyor: üretimi artırmak, yeni tasarımlar geliştirmek ve yaşlanan filoyu modernize etmek.
Yıldırım, ABD’nin bu süreç için yeterli insan gücü, tersane ve kuru havuz kapasitesine sahip olmadığını, Türkiye’nin ise üretim hacmi, zamanlama ve iş paylaşımı açısından önemli katkılar sunabileceğini vurguladı.
Türk tersanelerinin Pendik, Tuzla ve Yalova gibi bölgelerde kümelenmiş olması, projelere hızlı uyum sağlanmasını mümkün kılıyor.
Modüler ve Yenilikçi Üretim Modeli
Yıldırım, STM liderliğinde yürütülen projelerde, farklı tersanelerin modüler üretim modeliyle birlikte çalıştığını hatırlattı. Bu modelde gemi modülleri farklı tesislerde üretiliyor, ardından tek bir tersanede entegre edilerek teslim ediliyor.
Ayrıca Türk tersanelerinin üretim süreçlerinde otomasyon teknolojilerini yoğun biçimde kullandığı, buna karşılık birçok ABD tersanesinin hâlâ emek yoğun yöntemlere dayandığı ifade ediliyor.
