ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth, Avrupa’daki ABD kuvvet konumunu ve üs altyapısını inceleyecek, 6 aya kadar sürebilecek bir gözden geçirme başlattığını açıkladı. Hegseth, Perşembe günü Brüksel’deki NATO savunma bakanları toplantısında süreci “NATO 3.0” olarak adlandırdı ve ittifak içinde yük paylaşımını hızla Avrupa’nın sorumluluğuna kaydırmayı hedeflediklerini söyledi.
Bakan, incelemenin ABD’yi NATO’dan ya da ittifaka ilişkin yükümlülüklerinden çıkarmayacağını, amacın Washington’ı Avrupa’nın savunmasında “lider değil, ortak” olarak konumlandırmak olduğunu belirtti. Sürecin 6 aydan kısa da sürebileceğini, hem ABD hem de Avrupa askeri komutanlıklarının görüş bildireceğini kaydetti.
Hegseth, “NATO’yu her zaman olması gerektiği gibi, kendi savunmasında Avrupa’nın liderlik ettiği dengeli bir ittifak haline getirmek için çabalarımızı iki katına çıkarıyoruz — NATO 3.0,” dedi. Hegseth modeli, Avrupa’daki tehditleri caydırmaya odaklı, Avrupalılarca yönetilen bir ittifak versiyonu olarak tanımladı.
Aidatlar harcama hedeflerine bağlanacak
Hegseth, ABD’nin yıllık NATO katkılarını bundan sonra müttefiklerin savunma harcaması hedeflerini tutturmasına bağlayacağını açıkladı. “Diğer müttefikler aciliyetle harcama yapmazsa, aidat katkılarımız azalacak,” ifadelerini kullanan Hegseth, “Amerika, müttefiklerimizin yaptığından daha fazla Avrupa’nın savunmasına özen gösteremez veya daha fazla ödeme yapamaz,” dedi.
ABD, NATO ortaklarına gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 5’ini savunmaya ayırma hedefi için baskı yapıyor. Hegseth, birçok ülkenin bu hedefe doğru ilerlediğini, kimi müttefiklerin planlanandan önde olduğunu söyledi. Bakan, Başkan Donald Trump’ın ABD savunma harcamalarını 2026’da 1 trilyon doların üzerine çıkarmayı, 2027’de ise 1,5 trilyon dolara taşımayı taahhüt ettiğini ekledi.
Hegseth, harcama hedeflerini tutturmayan müttefikleri yakından izleyeceklerini vurguladı. “En kritik anlarda ‘hayır’, ‘belki’ ya da ‘bekleyip görelim’ diyen müttefikleri yakından takip edeceğiz,” diyen Savunma Bakanı, “Bu, bazı ülkelerin başarısız olacağı, diğerlerinin büyük başarıyla geçeceği bir gözden geçirme olacak.” dedi.
Kriz kuvvetlerinde kesintiler yürürlükte
İnceleme, ABD’nin ittifakın kriz kuvvetlerine katkısını fiilen azalttığı bir döneme denk geldi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Washington’ın bu kesintilerinin “hemen” yürürlüğe girdiğini doğruladı; ancak savaş halinde ABD dahil tüm müttefiklerin “yapabileceklerinin azamisini” ortaya koyacağını söyledi.
Rutte, diğer müttefiklerin ABD’nin bıraktığı boşlukları doldurmak için kriz kuvvetlerine katkılarını artırdığını belirtti. NATO, Avrupalı müttefikler ve Kanada’nın geçen yıl savunmaya 90 milyar dolar daha fazla harcadığını, bunun 2024’e göre yüzde 20’lik artışa karşılık geldiğini açıklamıştı.
Polonya kalıcı üs için olumlu yanıt aldı
Toplantı, ABD’nin Avrupa’daki kuvvet yapısını yeniden değerlendirdiği bir dönemde Polonya’nın kalıcı ABD üssü talebine de zemin oldu. Polonya Savunma Bakanı Władysław Kosiniak-Kamysz, Hegseth ile görüşmesinin ardından, Washington’ın ülkesinde kalıcı bir ABD üssü kurma teklifine “olumlu” yanıt verdiğini, ancak nihai kararın olası anlaşmanın ayrıntılarına bağlı olduğunu söyledi.
Kosiniak-Kamysz, Varşova’nın 29 Mayıs’ta gönderdiği resmi teklife yanıt aldığını, Hegseth’in kalıcı ABD varlığı fikrini desteklediğini aktardı. Polonya’da hâlihazırda çoğunluğu rotasyonel olmak üzere yaklaşık 10 bin ABD askeri konuşlu bulunuyor. Varşova, Hegseth’in açıkladığı “NATO 3.0” konseptini de desteklediğini bildirdi.
Ukrayna’ya 4 milyar dolarlık yeni yardım
Aynı gün toplanan Ukrayna Savunma Temas Grubu’nun (Ramstein formatı) oturumunda müttefikler yeni askeri yardım paketleri açıkladı. Ukrayna Savunma Bakanı Mihaylo Fedorov, taahhütlerin toplam 4 milyar doları bulduğunu, bunun 1 milyar dolarlık bölümünün NATO’nun Öncelikli Ukrayna İhtiyaçları Listesi (PURL) programı üzerinden sağlandığını söyledi.
Paketlerde hava savunması öne çıktı. Birleşik Krallık, dondurulmuş Rus varlıklarının gelirleriyle finanse edilen 752 milyon sterlinlik destekte 150 bin insansız hava aracı ile 350’den fazla hava savunma füzesi ve radar taahhüt etti. Almanya PAC-3 finansmanı ve ek bir IRIS-T sistemi duyururken, Hollanda insansız hava araçları ve hava savunması için 500 milyon avro (575 milyon dolar) ayırdı. Rutte, oturumu Ukrayna için bir “fırsat penceresi” olarak nitelendirdi.
Ankara zirvesi yaklaşırken
Hegseth’in açıkladığı gözden geçirme, NATO liderlerinin 7-8 Temmuz’da Ankara’da bir araya gelmesinden haftalar önce duyuruldu. Zirvede ittifakın kuvvet yapısı, harcama hedefleri ve Avrupa’nın konvansiyonel savunmadaki rolünün masaya yatırılması bekleniyor.
Hegseth, sürecin ABD Kongresi ve müttefiklerle istişareleri de içereceğini söyledi. “Avrupa, Lahey Zirvesi’nde taahhüt ettiği gibi konvansiyonel savunması konusunda birincil sorumluluğu üstlenebilir ve üstlenmelidir,” dedi.
