Ukrayna, İsveç savunma devi Saab tarafından üretilen 20 adede kadar Gripen E/F savaş uçağı satın almayı kabul etti. İsveç hükümeti aynı kapsamda 16 adet eski nesil Gripen C/D uçağını da bağış olarak teslim etmeyi taahhüt etti.
İsveç hükümetinin Perşembe günü yaptığı açıklamaya göre Kiev, söz konusu satın alma işlemini finanse etmek amacıyla Avrupa Birliği’nin Ukrayna Destek Kredisi’nden 2,5 milyar avro (yaklaşık 2,9 milyar dolar) ayırmayı planlamaktadır.
Duyuru, İsveç Başbakanı Ulf Kristersson ile Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskyy’nin birlikte katıldığı Uppsala Hava Üssü’ndeki ortak basın toplantısıyla eş zamanlı gerçekleşti.
İsveç hükümetinin açıklamasında, “Ukrayna planlanan satın alma işlemine başladığında, İsveç de ikili yardım kapsamında 16 adet Gripen C/D uçağını bağışlamayı hedefliyor” ifadelerine yer verildi. Bağışın IRIS-T füzeleri, gelişmiş orta menzilli havadan havaya füzeler (AMRAAM) ve uzun menzilli METEOR füzelerini de kapsayabileceği belirtildi.
İsveç Savunma Bakanı Pal Jonson, X platformundaki paylaşımında Gripen teslimatlarının “önümüzdeki yılın başlarında” başlaması gerektiğini açıkladı. Jonson, “Amaç açık: Ukrayna’yı şimdi daha hızlı güçlendirmek ve önümüzdeki on yıllar için modern bir hava gücü oluşturmak” dedi.
Uzun Süredir Beklenen Anlaşma
Milyarlarca dolarlık bu satın alma anlaşması, geçen Ekim ayında Kiev ile Stockholm arasında 150 adede kadar Gripen E/F uçağının tedarikine yönelik niyet mektubunun imzalanmasının ardından gündeme geldi.
C/D tipi uçakların Kiev’e bağışlanması planı üç yıldır süreç içinde olmasına karşın, İsveç’in NATO üyeliğini tamamlamasına kadar askıya alınmıştı. Müttefik ülkelerin, Ukrayna’nın önce F-16 teslimatlarını entegre etmesi için beklenmesi gerektiğini ileri sürmesiyle bu süreç daha da uzadı. Ukrayna o tarihten bu yana ikinci el Fransız Mirage 2000 savaş jetlerinin teslimatlarını da almaya başladı.
İsveç, Eylül 2024’te 2,3 milyar İsveç Kronu (yaklaşık 214 milyon dolar) değerinde Gripen yedek parça bağışını onaylamıştı. Saab ise İsveç Hava Kuvvetleri’nin Gripen C/D filosunu 2035 yılına kadar hizmet kapasitesini koruyacak biçimde modernize etmek üzere 2022’de 48 milyon dolarlık bir sözleşme üstlenmişti.
Savunma analistleri, Gripen savaş uçaklarının Ukrayna’nın hava savunma kapasitesini güçlendirme açısından kritik bir rol üstlenebileceğini uzun süredir vurgulamaktadır. İngiltere merkezli Royal United Services Institute’un (RUSI) Kasım 2022 tarihli raporunda Gripen, operasyonel gereksinimleri karşılayabilen Batı yapımı platformlar arasında Ukrayna için “açık ara en uygun aday” olarak nitelendirilmişti.
Aynı raporda, bu uçakların Ukrayna hava kuvvetleri envanterine girmesinin ülkenin Rusya’nın uzun menzilli füze saldırılarına maruz kalma riskini önemli ölçüde azaltabileceği değerlendirmesine yer verildi. İsveç Hava Kuvvetleri’nin dağınık üslerden düşük irtifada hava üstünlüğü operasyonları yürütme doktrini, Ukrayna Hava Kuvvetleri’nin taktiksel gereksinimleriyle yüksek uyumluluk göstermektedir.
