ABD Başkanı Donald Trump’ın yönetimi, Türkiye’nin Milli Muharip Uçağı KAAN’ın seri üretiminde kullanılacak General Electric (GE) yapımı F110 jet motorlarının satışı için Kongre’ye resmi bildirimde bulundu. Reuters’ın gördüğü bildirim belgesine göre, değeri 700 milyon doları aşan paket, 7-8 Temmuz’da Ankara’da yapılacak NATO liderler zirvesi öncesinde Ankara’ya yönelik önemli bir adım niteliği taşıyor.
Konuya yakın kaynaklara dayandırılan bilgilere göre paket; GE tarafından üretilen 80 F110 motorunu, test ekipmanlarını ve yedek parçaları kapsıyor. Tedarikin mali hacminin 700 ile 800 milyon dolar arasında olduğu belirtiliyor.
Dışişleri Bakanlığı, Kongre’ye gönderdiği 24 Haziran tarihli bildirimde, “ABD hükümeti; siyasi, askeri, ekonomik, insan hakları ve silah kontrolü unsurlarını dikkate alarak bu kalemlerin ihracatına lisans vermeye hazırdır” ifadesini kullandı.
Kongre süreci
Kongre’nin, satışı engellemek isterse ortak ret kararı (joint resolution of disapproval) sunmak için 15 günü bulunuyor. Böyle bir kararın her iki kanattan da geçmesi gerekiyor; Trump ise kararı veto edebiliyor.
Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’nin kıdemli Demokrat üyesi ve satışın önde gelen muhalifi Gregory Meeks, gayriresmi inceleme sürecinde pakete onay vermemişti. Meeks, yönetimi satışın etkileri konusunda kendisini “iyi niyetle” bilgilendirmemekle suçlayarak, “Bu kalemler yıllarca teslim edilmeyecek; yönetim, ABD politikasının kilit yönlerine ilişkin bilgi taleplerimi defalarca görmezden geldi” dedi.
Bazı Demokrat vekiller de motor satışına karşı çıkarak yönetimi Türkiye’ye F-35 satışı konusunda uyardı. Wall Street Journal’a göre yönetimin, Meeks’in engelleme girişimini aşması bekleniyor.
Beyaz Saray’dan olumlu sinyal
Bildirim, Trump’ın aynı gün Beyaz Saray’da NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile yaptığı görüşmede Türkiye’nin F-35 ve motor taleplerine olumlu sinyaller vermesiyle aynı döneme denk geldi. Trump, bir muhabirin Ankara’ya jet motoru ve F-35 satışı konusunda “güzel haberlerle gidip gitmeyeceği” yönündeki sorusunu yanıtladı.
Trump, “Sanırım öyle yapacağım. Türkiye bir NATO üyesi. Bazıları onu öyle görmüyor ama o, ittifakın güçlü bir üyesi. Evet, muhtemelen (Erdoğan’ı) çok mutlu edecek bir şey yapacağım” dedi. ABD Başkanı, Türkiye’nin askeri gücüne dikkat çekerek “İnsanlar Türkiye’nin askeri açıdan ne kadar büyük olduğunu bilmiyor. Erdoğan sayesinde çok güçlü bir ordusu var” değerlendirmesinde bulundu.
Trump, Ankara’daki zirveye katılma kararını da doğrudan Erdoğan’a bağladı. ABD Başkanı, “Cumhurbaşkanı Erdoğan’a duyduğum saygıdan dolayı gidiyorum. Zirve Türkiye’de, Erdoğan’ın ev sahipliğinde düzenlenmeseydi, gideceğimi sanmıyorum” ifadelerini kullandı.
Arka plan
Türkiye’nin 2019’da Rusya’dan S-400 hava savunma sistemlerini almasının ardından ABD, Ankara’yı F-35 programından çıkarmış ve CAATSA kapsamında yaptırım uygulamıştı. Kongre ayrıca, Türkiye S-400’leri elinde tuttuğu sürece F-35 satışını yasaklayan bir yasa çıkarmıştı. Bu yöndeki hassasiyet, 2024’te F-16 savaş uçaklarının satışına onay verilmesine rağmen kısmen sürüyor.
2016’da başlatılan KAAN programı, Türk Hava Kuvvetleri’nin F-16 filosunu kademeli olarak ikame etmeyi hedefliyor. İlk uçuşunu Şubat 2024’te gerçekleştiren uçağın erken üretim blokları, GE’nin F110-GE-129 motorlarına bağımlı durumda.
Türkiye, ilk sözleşme kapsamında 10 motoru teslim aldı; 80 motorluk takip siparişine ilişkin görüşmeler yürütülüyordu. Ankara, 2028-2029’a kadar yaklaşık 20 “Blok 10” uçağı teslim almayı, seri üretimi ise 2030’lu yıllarda planlıyor.
Türkiye uzun vadede yerli motora geçmeyi amaçlıyor. TUSAŞ Motor Sanayii’nin (TEI) geliştirdiği TF35000 motorunun ileri bloklarda kullanılması öngörülüyor; ancak sistemin olgunlaşmasının yıllar alması bekleniyor.
Zirve öncesi denklem
Motor satışı, hem KAAN programının seri üretim takvimi hem de Türkiye’nin F-35 programına dönüş ihtimali açısından kritik bir eşik oluşturuyor. ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack, aralık ayında Trump ile Erdoğan arasındaki yakın ilişkinin, konuya dair yaklaşık 10 yıldır yapılmış en verimli görüşmelere zemin hazırladığını söylemişti.
Türk Dışişleri Bakanlığı, Reuters’ın sorularına yorum yapmaktan kaçındı. Zirve öncesinde Ankara ile Washington arasında hem KAAN motorlarını hem de F-35 dosyasını kapsayan bir “paket çözümün” masada olduğu değerlendiriliyor.
