SON GELİŞMELER
- Trump: ABD–İran temasları sürüyor, saldırı planı ertelendi
- Asya piyasaları toparlandı, enerji endişesi sürüyor
- Von der Leyen: Küresel enerji durumu kritik
- Güney Kore ve Avustralya’da enerji krizi sinyalleri
- İran’da enerji altyapısı hedef alındı
- Çin’den tahliye çağrısı, Kuveyt’te kesintiler
- ABD askeri varlığını artırıyor
- Türkiye diplomasi trafiğini artırdı
- Trump: ABD-İran görüşmeleri ‘verimli’; enerji tesislerine saldırı 5 gün ertelendi
- Trump Ültimatomu Piyasaları Sarstı: Avustralya Borsasında 60 Milyar Dolarlık Kayıp
- İran’dan Sert Uyarı: Enerji ve Su Altyapısı Hedefte, Hürmüz Kapanabilir
Trump: ABD–İran temasları sürüyor, saldırı planı ertelendi
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın enerji altyapısına yönelik planlanan saldırıları ertelediğini açıklarken, Washington ile Tahran arasında “verimli temaslar” yürütüldüğünü söyledi. Ancak İran yönetimi, ABD ile herhangi bir doğrudan ya da dolaylı müzakereyi reddetti.
Trump, Truth Social platformunda yaptığı açıklamada, İran’a Hürmüz Boğazı’nı “tehdit olmaksızın” yeniden açması için 48 saat süre verdiğini, aksi halde enerji tesislerini hedef alacağını belirtmişti.
Pazartesi günü ise bu sürenin beş gün uzatıldığını ve taraflar arasında “düşmanlıkların tamamen sona erdirilmesine” yönelik görüşmeler yapıldığını duyurdu.
İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf ise ABD ile herhangi bir müzakere yürütülmediğini vurguladı. Ghalibaf, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, “piyasaları manipüle etmeye yönelik dezenformasyon” uyarısında bulundu.
Buna karşın, üst düzey bir İranlı yetkili CBS News’e yaptığı açıklamada, “aracılar üzerinden iletilen bazı mesajların incelendiğini” belirtti. Beyaz Saray ise sürecin “akışkan” olduğunu ve resmi açıklamalar dışında yapılan değerlendirmelere ihtiyatla yaklaşılması gerektiğini bildirdi.
Asya piyasaları toparlandı, enerji endişesi sürüyor
Trump’ın saldırıyı erteleme kararının ardından Asya piyasalarında sınırlı bir toparlanma görüldü.
Japonya’nın Nikkei 225 endeksi %0,9, Güney Kore’nin Kospi endeksi %1,1 ve Hong Kong Hang Seng endeksi %1,4 yükseldi.
Buna rağmen piyasalardaki oynaklık devam ediyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol ve doğalgaza bağımlı Asya ekonomilerinde enerji arzı endişeleri derinleşmiş durumda.
Von der Leyen: Küresel enerji durumu kritik
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Orta Doğu’daki savaşın enerji piyasaları üzerindeki etkisinin “kritik seviyeye ulaştığını” söyledi.
Avustralya’da konuşan von der Leyen, gaz ve petrol fiyatlarındaki artışın küresel ekonomide domino etkisi yarattığını belirterek, diplomatik çözüm çağrısında bulundu.
AB liderlerinin, çatışmaların sona ermesi halinde Hürmüz Boğazı’nda olası bir misyonu değerlendirebileceğini ifade eden von der Leyen, bu tür bir kararın henüz netleşmediğini vurguladı.
Güney Kore ve Avustralya’da enerji krizi sinyalleri
Güney Kore Başbakanı Kim Min-seok, İran kaynaklı kriz nedeniyle ekonomik belirsizlikleri gerekçe göstererek Çin ziyaretini iptal etti.
Seul yönetimi, artan enerji maliyetleri karşısında yakıt fiyatlarına tavan uygulaması dahil olağanüstü önlemleri devreye aldı.
Avustralya’da ise yakıt sıkıntısı büyüyor. Yeni Güney Galler, Victoria ve Queensland eyaletlerinde toplam en az 184 benzin istasyonunda yakıt tükendi.
Bazı bölgelerde talebin %400’e kadar arttığı bildirildi.
İran’da enerji altyapısı hedef alındı
İran devlet medyasına göre, İsfahan’da bir gaz idaresi binası ve basınç düşürme istasyonu saldırıya uğradı.
Ayrıca Khorramshahr’daki bir elektrik santraline gaz sağlayan boru hattının da hedef alındığı bildirildi.
Yetkililer, saldırılarda can kaybı yaşanmadığını açıkladı.
Çin’den tahliye çağrısı, Kuveyt’te kesintiler
Çin, İsrail’de bulunan vatandaşlarına “mümkün olan en kısa sürede” ülkeyi terk etme çağrısı yaptı. Tahliyelerin Mısır üzerinden gerçekleştirileceği belirtildi.
Kuveyt’te ise İran saldırıları sırasında düşen enkazın enerji iletim hatlarına zarar vermesi nedeniyle bazı bölgelerde elektrik kesintileri yaşandı.
ABD askeri varlığını artırıyor
ABD Donanması, USS Gerald R. Ford uçak gemisinin bakım için Girit’teki Souda Körfezi’ne ulaştığını açıkladı.
Öte yandan USS Boxer amfibi saldırı gemisi ve 11. Deniz Piyade Sefer Birimi’nin (MEU) Orta Doğu’ya yönlendirildiği bildirildi.
Axios’a konuşan ABD’li yetkililere göre, Washington yönetimi İran’ın petrol ihracatında kritik öneme sahip Hark Adası’na yönelik askeri seçenekleri değerlendiriyor.
Türkiye diplomasi trafiğini artırdı
Diplomatik kaynaklara göre Türkiye, çatışmanın sona erdirilmesi için yoğun temas yürütüyor.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, son 48 saat içinde ABD, AB ve bölge ülkeleriyle bir dizi görüşme gerçekleştirdi.
Kaynaklar, Ankara ve Kahire’nin taraflar arasında mesaj ileten arabulucu aktörler arasında yer aldığını belirtiyor.
Hürmüz Boğazı krizi: Eski CENTCOM Komutanı Votel’den kritik uyarı — “En büyük risk mayınlar”
ABD Merkez Komutanlığı’nın (CENTCOM) eski komutanı emekli General Joseph Votel, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının sürpriz olmadığını belirterek, bölgedeki en büyük riskin mayınlama faaliyetleri olduğunu söyledi.
Orta Doğu’yu yakından tanıyan isimlerden biri olan Votel, 2016–2019 yılları arasında CENTCOM komutanı olarak görev yapmış ve bölgedeki ABD askeri operasyonlarını yönetmişti. Bu dönemde, Hürmüz Boğazı’nı da kapsayan kriz senaryoları üzerinde çalıştı.
Dünya petrolünün yaklaşık %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı, İran tarafından kapatılmış durumda.
“Boğazı kapatma hamlesi beklenen bir adımdı”
Votel, İran’ın Boğaz’ı kapatma girişiminin öngörülebilir olduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:“Bu onların en büyük avantajı. Bölgeyi kontrol ediyorlar ve buranın kritik bir darboğaz olduğunu biliyorlar.”
İran’ın askeri hedeflerin yanı sıra sivil alanları da vurmasının ise beklenmedik olduğunu vurgulayan Votel, özellikle oteller ve havaalanlarının hedef alınmasının dikkat çekici olduğunu ifade etti.
Arap ülkeleri baskı altında ama dirençli
Votel’e göre Körfez ülkeleri saldırılara karşı direnç gösteriyor ancak sabır sınırına yaklaşıyor. Füze ve İHA saldırılarının bir kısmı savunmayı aşıyor. Hasar oluşsa da “felaket düzeyinde” değil. Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkeler daha sert karşılık verebilir Buna rağmen ABD ve İsrail’in İran’a verdiği sert karşılıkların, bölge ülkelerinin daha temkinli hareket etmesine yol açtığı belirtiliyor.
ABD planı: Önce İran’ın kapasitesi yok edilecek
Votel, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmadan önce İran’ın askeri kapasitesini zayıflatmayı hedeflediğini söyledi. CENTCOM’un birkaç hafta sürebilecek bir operasyon planı yürüttüğünü, amaçlarının İran’ın deniz ve saldırı kabiliyetlerini ciddi şekilde azaltmak olduğunu ve bu aşamadan sonra Boğazın yeniden açılmasının mümkün olacağını ifade etti. ABD Donanması ve müttefik kuvvetlerin teknik olarak bu görevi yerine getirebilecek kapasiteye sahip olduğunu vurguladı.
Uluslararası destek zayıf: “Koşullar iyi hazırlanmadı”
Votel, ABD’nin müttefiklerle yeterli koordinasyon sağlamadığını ve bunun operasyonları zorlaştırdığını belirtti. Avrupa ile ilişkiler son dönemde gerildiğini belirten Votel, “Operasyon öncesi müttefiklerle yeterli istişare yapılmadı.Bu durum uluslararası desteği sınırladı.Genellikle koalisyonla hareket ederiz, ancak bu kez İsrail dışında büyük ölçüde tek başımıza ilerliyoruz,” dedi.
En kötü senaryo: Hürmüz’de mayın tehdidi
Votel’e göre krizin en kritik ve tehlikeli boyutu deniz mayınları olduğunu söyledi. Votel, “Mayın temizleme süreci son derece yavaş ve karmaşık, boğazın dar yapısı nedeniyle tankerler yüksek risk altında, bir tanker isabet alırsa zincirleme kriz yaşanabilir.” ifadelerin kullandı.
ABD’nin İran Donanması’nın önemli kısmını etkisiz hale getirdiğini belirten Votel, buna rağmen mayınların en zor sorun olmaya devam ettiğini söyledi.
Körfez ülkeleri Boğazı tek başına koruyamaz
Votel, bölge ülkelerinin Hürmüz Boğazı’nı ABD olmadan güvence altına almasının zor olduğunu vurguladı. Votel, “Boğazı kontrol altına alabilmek için çok sayıda muhrip ve fırkateyn, sürekli hava devriyesi (CAP), geniş ISR (istihbarat-gözetleme-keşif) kapasitesi, Mayın temizleme gemileri ve Abordaj ekipler gerekir” dedi.
Bu kapasitenin tek başına bölge ülkelerinde yeterli seviyede bulunmadığını belirten Votel, ayrıca ortak komuta altında koordinasyon eksikliğine dikkat çekti.
Kaynak: twz
