Libya Temsilciler Meclisi, Türkiye ile 2019’da imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin mutabakat muhtırasını Bingazi’de toplanarak oy birliğiyle onayladı. Ankara kararı memnuniyetle karşıladı. Yunanistan ve Avrupa Komisyonu ise muhtırayı “geçersiz ve hükümsüz” ilan etti.
Meclis aynı oturumda, Türkiye ile imzalanan iki mutabakat muhtırasının onaylanmasını reddeden 2020 tarihli (1) sayılı kararını da oy birliğiyle iptal etti. Karar, yaklaşık 7 yıldır bekleniyordu.
Muhtıra, 27 Kasım 2019’da İstanbul’da Türkiye ile Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında, güvenlik ve askeri iş birliği muhtırasıyla birlikte imzalanmıştı. Libya’nın doğusundaki Temsilciler Meclisi o dönem anlaşmayı tanımamıştı.
Ankara’dan memnuniyet
Dışişleri Bakanlığı yazılı açıklamasında, Libya Temsilciler Meclisinin kararını memnuniyetle karşıladığını bildirdi. Bakanlık, “Söz konusu Mutabakat Muhtırası uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkeleri temelinde iki ülkenin karşılıklı hak ve menfaatlerini gözetmekte olup ülkelerimiz arasındaki işbirliğinin daha da derinleşmesine katkı sağlamaktadır” ifadelerini kullandı.
Açıklamada, Türkiye’nin Akdeniz havzasında güven, istikrar ve barış için tüm ortaklarla çalışmayı sürdüreceği vurgulandı.
Kalın Trablus’ta
Güvenlik kaynaklarına göre Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın, Trablus’ta Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdulhamid Dibeybe ile görüştü. Görüşmede doğu ve batıdaki yönetimlerin ve askeri güçlerin tek otorite altında birleşmesi ele alındı.
Kalın, birleşme sürecinde Türkiye’nin her türlü desteği vermeye hazır olduğunu söyledi. Dibeybe ise Libya’nın toprak bütünlüğü için Türkiye ile ortak hareket etmeye hazır olduklarını belirtti.
Kalın, muhtıranın onaylanması nedeniyle Dibeybe’ye, yeni seçilen Temsilciler Meclisi Başkanı Salihin Abdunnebi’ye ve Libya Ulusal Ordusu Genel Komutan Yardımcısı Saddam Hafter’e teşekkür etti.
Atina’dan sert tepki
Yunanistan Dışişleri Bakanlığı kararı reddettiğini açıkladı. Bakanlık, “Coğrafya ve uluslararası deniz hukuku, tek taraflı ve hukuki dayanaktan yoksun parlamento kararlarıyla değişmez” dedi.
Atina, iki ülkenin karşılıklı veya bitişik kıyısı bulunmadığını savundu. Muhtıranın, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) uyarınca Yunan adalarının haklarını göz ardı ettiğini öne sürdü.
Açıklamada, “Yunanistan, ortaklarını ve müttefiklerini hâlihazırda bilgilendirmiş olup egemenlik haklarının korunmasını sağlamak amacıyla gerekli tüm adımları atacaktır” ifadesine yer verildi.
AB: Tutumumuz değişmedi
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, onayı “derin bir pişmanlıkla” karşıladıklarını söyledi. Von der Leyen, AB’nin 2019’da Avrupa Konseyi tarafından açıklanan tutumunun değişmediğini hatırlattı.
“Bu anlaşma, üçüncü devletlerin egemenlik haklarını ihlal etmekte, Deniz Hukuku’na uymamakta ve geçersiz ve hükümsüzdür. Yunanistan ve Kıbrıs ile dayanışmamızı yeniden teyit ediyoruz” dedi.
Uyuşmazlığın odağı
Yunanistan, deniz yetki alanlarının Girit dahil adalardan başlayarak çizilmesi gerektiğini savunuyor. Atina’ya göre muhtıra, Girit’in güneydoğusundaki münhasır ekonomik bölgesini (MEB) ihlal ediyor. Muhtırayla belirlenen hattın Girit’e yaklaşık 45 deniz mili uzaklıkta olduğu belirtiliyor.
Libya ile sınırlandırma anlaşması bulunmayan Yunanistan, 2011 tarihli bir yasaya dayanarak orta hattı esas alıyor. Türkiye ise başka bir ülkenin kıyısına yakın adalara tam etki tanınamayacağını ve hakkaniyet ilkesinin gözetilmesi gerektiğini savunuyor.
Atina, 2020’de Mısır ile ayrı bir deniz yetki alanları anlaşması imzaladı. Bu anlaşma, Türkiye-Libya muhtırasıyla belirlenen alanların bir kısmını Yunanistan’a ait gösteriyor.
Onay, Libya’daki iki rakip güç merkezinin muhtıra konusunda aynı çizgiye gelmesi anlamını taşıyor. Muhtıranın hukuki zemini, BM tarafından 30 Eylül 2022’de tescil edilmesiyle zaten uluslararası kayda geçmişti.
Karar, Doğu Akdeniz’deki enerji arama faaliyetlerini de doğrudan ilgilendiriyor. Mısırlı yetkililer geçen yıl, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ile Libya Ulusal Petrol Şirketi arasında dört deniz bloğunda arama öngören anlaşmanın Mısır’ın MEB’ini ihlal edebileceğini öne sürmüştü.
